23.07.2017

رێباز و رژێمی حەقیقەت

هەر گەڕانێك بەدوای حەقیقەتدا لەگەوهەردا گەڕانە بەدوای كۆمەڵایەتیبوونیشدا. چونكە ژیان لەسەر زەمینەیەكی كۆمەڵایەتی پێشدەكەوێت، باس لەو ژیانە ناكەین كە لەچوارچێوەی تاكدا بەڕێوە دەچێت. لەو رووەوە لێگەڕانەكەی كە هەر لەسەردەمی...

 

 

 

حەقیقەت چیە ؟ دەشێ چۆن پێناسەی پەیوەندی نێوان حەقیقەت و رێباز بكرێ؟

بەسێ شیمال:- "رێبەر ئاپۆ" كە پێناسەی حەقیقەت دەكات "مرۆڤ" بە دیاردەی بناخەیی وەردەگرێت. مرۆڤ و ئەو راستینەیەی مرۆڤ خولقاندووێتی؛ دوو دیاردەی بناخەیین لە پێناسەی حەقیقەت دا. دیاردەی مرۆڤ بابەتێكە و جێگای تاووتوێی جیاوازە. "رێبەر ئاپۆ" پێناسەی "پێشكەوتووترین دۆخی سرووشت"ی بۆ مرۆڤ دانا. پێناسەكەی بەم شێوەیە؛- ئامانجی ماددە بە"واتا" بوونە، ئامانجی "واتا"ش تێپەڕكردنی ماددەیە. لەڕووێكەوە وادیارە سرووشت بۆ گەیشتن بە واتا مرۆڤی خولقاند. مرۆڤیش لەڕووێكەوە بۆ تێپەڕكردنی سرووشت، كۆمەڵایەتیبوونی هێنایە كایەوە. پێناسەكردنی حەقیقەت بە مرۆڤ و بە كۆمەڵایەتیبوون، لە رووێكەوە بەخشینی واتای راستە بە حەقیقەت، بێ پەیوەندی نییە بە واتاوە، واتاش بێ پەیوەندی نییە بە مرۆڤەوە. لە سرووشتدا گەلێك زیندەوەر هەن، كە خودی سرووشتیش زیندەوەرە، بەڵام تاكە لایەنێكی سەرەكی كە مرۆڤ لە گیانداره‌كانی تری سرووشت جیادەكاتەوە؛ بوونەوەرێكی بیركەرەوەیە، خولقاندنی كۆمەڵایەتیبوونێتی، بە خوڵقاندنی كۆمەڵایەتیبوون گیانداره‌كانی تری سرووشتی تێپەڕاند و جیاوازبوونی دەرخستە مەیدان. لەسەر ئەم بناخەیەش گەییشتنییەتی بە هێزی واتا. راستی لە وەدایە كە بەو كۆمەڵایەتیبوونەی خولقاندوویەتی هەوڵیداوە بە نهێنییەكانی سرووشت بگات، بەو واتا و بەرهەم و داهێنانانەی كە بە كۆمەڵایەتیبوونەكەی خوڵقاندوویەتی هەوڵی گەیشتن بە نهێنییەكانی ژیانی داوە. مرۆڤ خۆی خودی كۆمەڵایەتیبوونە كە ژن خاوەنی رۆڵی سەرەكییە لە هێنانە كایەوەی كۆمەڵایەتیبووندا و خودی حەقیقەتە. ئەگەر بە وردی سەرنج بدەین، لە سەردەمی یەكەمین بە كۆمەڵایەتیبوون دا پارچەبوونێكی جددی لەنێوان كۆمەڵگا و مرۆڤدا لە ئارادا نییە، گشتگیری هەیە. دژایەتی لەنێوان كۆمەڵگا و سرووشتدا نییە، دوژمنایەتییان لەبەرامبەر یەك نییە، پەیوەندییەكی زۆر دۆستانە و گشتگیری هەیە. لەم واتایەدا مرۆڤ كۆمەڵایەتیبوونێكی شیاو بە سرووشتی خۆی و سرووشت و سروشتی گەردوون و یاساكانی دەخوڵقێنێ. ئەم كۆمەڵایەتییبوونە لەهەمانكاتدا خودی حەقیقەتە. بەڵام نایەتە واتای "حەقیقەت رەهایە" چونكە مرۆڤ هەمیشە لەنێو گەڕاندایە بەدوای واتا دا، كۆمەڵایەتیبوونی خولقێندراو سەرتاپا دەربڕی حەقیقەتە و دۆخی بەرجەستەبوونییەتی.

لەماوەی قۆناخی گەڕانی مرۆڤ بەدوای حەقیقەتدا جیاوازی لەنێوان قۆناخی سیستەمی دەوڵەت و ماوەی پێشتریدا هەیه‌؟

بەسێ شیمال:- بێگومان، جیاوازییەكی زۆر جددی هەیە. كاتێ سیستەمی دەوڵەتگەرای دەسەڵاتپەرست دێتەكایەوە، پارچەبوونێكی جددیی دەخاتە ناو كۆمەڵایەتیبوونەوە. سیستەمێكی هیارارشی دادەمەزرێنرێ، جیابوونەوەیەكی جددی لەنێوان سەردەست و بندەست دا دەبێتە جێگای باس. لە ژنەوە دەستپێدەكات و تا كۆتا كۆیلەبوونی كۆمەڵایەتی روودەدا. تا بڵێی دووركەوتنەوەیەكی جددی لە سرووشت و دابڕان روودەدات. (مرۆڤ – سرووشت و كۆمەڵگا – سرووشت) رووبەڕووی یەك دەكرێنەوە و هەوڵی دروستكردنی دژایەتیكردن دەدرێ. كێشمە كێشم لە نێوان خودی سرووشت و گەردووندا هەیە. بەڵام دیالێكتی سرووشتی ئەم ژیانە كێشمەكێشە، گەشەكردنە، ژیان دەوڵەمەند دەكات، فرەڕەنگ و بەواتای دەكات. بەڵام لەگەڵ دەركەوتنی سیستەمی هیارارشی دەوڵەتگەرا، هەر لەسەر ئەو بناخەیە شانبەشانی دامەزراندنی سیستەمی كۆمەڵایەتیبوونەكەشی، ئەم كێشمەكێشە دەكرێتە دوژمنایەتی و لەناوبردنی یەكتری. راستتر وایە خودی ئەم سیستەمی دەسەڵاتدارییە لەسەر بناخەی لەنێوبردنی كۆمەڵایەتیبوونی راستەقینە و سرووشت شێوە دەگرێت. لەم واتایەدا دووچاری وونبوون دەبێت، چونكە لە سرووشتی بنەڕەتی خۆی دەردەچێت. لە راستیدا خودی سیستەمی هیارارشی دەوڵەتگەرا، لە رێلادانێكە، لە هەمانكاتدا راستینەی سیستەمی شاردنەوەی حەقیقەتە. هەر ئەم قۆناخەیە كە رێبازەكانی گەڕان بەدوای حەقیقەت و گەڕان لە ئازادی تێیدا كەوتۆتە رۆژەڤەوە. بۆ یەكەم جار وشەی ئازادی لەلایەن سۆمەرییەكانەوە لە شێوەی"ئامارگی" بەكار دەهێنرێت، كەواتە لێرەدا وونبوونی ئازادی لە ئارادایە، شتێكی وونبوو هەیە كە ئێستا لێیدەگەڕێن.

چۆن گرێدانێك لەنێو رێباز و حەقیقەتدا هەیە ؟

بەسێ شیمال:- رێباز؛ رێگایەكە لەگەڕان بەدوای حەقیقەتدا. نزیكترین لە ڕاستی، قەدبڕترین رێگەیە لە گەیشتن بە حەقیقەت دا.

دیارە هەر رێبازێكیش بانگەشەی راستترین بوونی خۆی دەكات.

 بەسێ شیمال:- بێ گومان.. زۆر بە ئاسانی دەتوانین ئەوە دەستنیشان بكەین كە حەقیقەت لەڕووی كۆمەڵگای سرووشتییەوە بۆتە سیستەمێكی كۆمەڵایەتی، سیستەمێكە بووە بە ژیان، بەڵام لە رووی سیستەمی كۆمەڵایەتی هیارارشی دەوڵەتگەراوە شتێكی وا نییە ئیشارەی پێ بدرێت. خودی دەسەڵات لە قۆناخی سیستەمی دەوڵەت گەرا – دەسەڵاتگەرا دا خۆی دەخاتە شوێنی حەقیقەت. لە راستیدا حەقیقەتەكان دەگۆڕێن. زیهنییەت چەند گەشە دەكات، فكر چەند گەشەدەكات و گەشەكردنی هەر فكرێك كە سیستەمی خۆی و سیستەمی كۆمەڵایەتی خۆی دروست دەكات حەقیقەتەكانیش دەگۆڕێن.

رێبەری گەلی كورد "رێبەر ئاپۆ" لە بەرگرینامەكانیدا بیرۆكەی رژێمی حەقیقەت بەكاردێنێت. دەبێ چی لەم بیرۆكەیە بگەین؟

بەسێ شیمال:- رژێمی حەقیقەت وەك "رێبەر ئاپۆ" ئیشاری پێكردووە، سیستەمێكی دوور و لە دەرەوەی سیستەمی دەسەڵاتگەری – دەوڵەتگەرییەوەیە، لەئاستی سرووشتی خۆیدایە، سیستەمێكی پابەندە بە یەكسانیخوازی، دادپەروەری، رێز و بەخشندەیی. شێوەی بوونە بە سیستەمێكی ژیان، سیستەمێكی سیاسی. لەم واتایەدا ئەگەر كۆمەڵگا، تاك خۆی لە دەسەڵات داماڵیبێت، ئەگەر خۆی لە كلتوور و كاریگەرییەكانی كلتووری سیستەمی دەسەڵاتگەری و دەوڵەتگەرایی داماڵیبێت، گونجاو بێت بە سرووشتی خۆی، گونجاو بێت بە كار و یاساكانی گەردوون و سرووشت، "ئەمە لەكاتێكدا كە پێشكەوتووترینی خودی مرۆڤ، كۆمەڵایەتیبوونی مرۆڤە" ئەگەر ژیانێكی لەم چوارچێوەیەدا و بەدەر و دوور لە ژیانی دەسەڵاتگەرایی و دەوڵەتگەرایی ئاواكردبێت، راستترە كە بەمە بگوترێ رژێمی حەقیقەت.

هەڤاڵ عەلی حەیدەر ئێوە لە نزیكەوە رێبەری گەلی كورد "رێبەر ئاپۆ" دەناسن، دەتوانن لەبارەی خاڵی گرنگ لە بیر و بۆچوونەكانی "رێبەر ئاپۆ" و گۆڕانكارییەكان و بەتایبەتی لە دەرهەق تێڕوانینەكانی لەمەڕ رژێمی حەقیقەت چیمان بۆ باس بكەن ؟

 

عەلی حەیدەر:- حەقیقەت رووداوێكە راستەوخۆ پەیوەندی بە مرۆڤ و بە ژیانی مرۆڤەوە هەیە. ئەو كەسەی پرسیار دەكات دەیەوێ واتا بە ژیانی خۆی بدات. لە هەمانكاتدا گەیشتن بە واتای ژیان و گەیشتن بە حەقیقەت هەمان واتایان هەیە. لە بارەی رێبەرایەتیشمانەوە، هەر لە تەمەنی منداڵیدا سەرەتایەكی لێگەڕان و بەدواداچوونی بۆ حەقیقەت هەیە، هەر لە تەمەنی منداڵییەوە مەیلی گەڕانی لە سەرجەمی مرۆڤاییەتیدا و لە گەردووندایە. لەو رووەوە تا بڵێی سەرنجڕاكێشە. بێگومان لێگەڕانێكە كە لە لێپرسینەوە لە راستینەی ژیانی ئێستاكە و پەسەند نەكردن و رەتكردنەوەیەوە دەست پێدەكات. لێرەدا هەڵوێستێكی بەم شێوەیە هەیە: "من ئەم ژیانە ناژیم، من بەشداری ئەو خیانەتە نابم كە لە ژیان دەكرێ".  لێگەڕان لەسەر ئەم بناخەیە تێیدا دەست پێدەكات. ئەم ژیانە كە ماوەیەكی زۆرە و هەر لەمنداڵیەوە دەست پێدەكات و بەشێكی گرنگی تەمەنی لاوێتیش دەگرێتە خۆی، ئەگەر بە قۆناخی پەروەردە ئەندازەكێشی بكەین ساڵانی خوێندنی دواناوەندیشی دەگرێتەوە، دەكرێ بڵێین ژیانێكی موئمینانەیە. ژیانێكە زیاتر لەسەر بناخەی روو كردنە ئایین بناخەی گرتووە. دەربڕی هەڵوێستی تووش نەبوون بە سیستەم، تووش نەبوونی بە پیسی و پۆخڵییەكەی و بەهیچ شێوەیەك نەفرۆشتنی رۆحی بە سیستەمە. بەڵام ناكرێ بانگەشەی ئەوە بكەین كە حەقیقەت و راستی لێرەدا دۆزراوەتەوە و پێیگەیشتووە، بێگومان "رێبەر ئاپۆ" ش بانگەشەیەكی بەم شێوەیەی نەكردووە. ئەمە لە سەرگوتەی داڕشتنێكیدا لە ساڵانی خوێندنی دواناوەندیدا بەشێوەیەكی سەرنجڕاكێش دەردەبڕێت " تۆ منداڵێكی هیچ لەدایك نەبووی منی". ئەمە رستەیەكی تابڵێی سەرنج راكێشە تەنانەت لە رووی دەربڕینی پەیوەندی بە حەقیقەتیشەوە. قۆناخی دواتر قۆناخی ئاشنابوونە بە سۆسیالیزمی زانستی واتا قۆناخی 1968. ئەم رووتێكردنە نوێیەش بەئەندازەیەكی گرنگ سەرنج راكێشە. هەڵوێستی كۆمەڵایەتییەكی نوێیە.

هەر گەڕانێك بەدوای حەقیقەتدا لەگەوهەردا گەڕانە بەدوای كۆمەڵایەتیبوونیشدا. چونكە ژیان لەسەر زەمینەیەكی كۆمەڵایەتی پێشدەكەوێت، باس لەو ژیانە ناكەین كە لەچوارچێوەی تاكدا بەڕێوە دەچێت. لەو رووەوە لێگەڕانەكەی كە هەر لەسەردەمی منداڵییەوە دەست پێدەكات، تاقیكردنەوەی رووكردنە كۆمەڵایەتیبوونه‌.

باس لە كۆمەڵایەتیبوونەكەی خۆیشی دەكات؟

عەلی حەیدەر:- بێگومان. بەتایبەتیش ئەم راستیە زۆر باش دەزانین؛ هەر كۆمەڵایەتیبوونێك لە بناخەدا كۆمەڵایەتیبونێكە كە لەچوارچێوەی ژندا گەشەی سەندووە. ژن لە بناخەدا هێزی خوڵقێنەری ژیانە. چەند و چۆن لاوازیەكی هەبێ باببێ، لە راستینەی لاوازترین ژن"دایك"یشدا كۆمەڵایەتیبوون لەنێو خێزاندا بەڕاستیش لە ژنەوە دەستپێدەكات، دایك ە كە تاك بۆ كۆمەڵگا ئامادە دەكات. بەڵام "رێبەر ئاپۆ" هەر لە تەمەنی منداڵییەوە ناكۆكی و شەڕی لەگەڵا دایكیدا لەسەر كۆمەڵایەتیبوون هەبووە. لێگەڕانێكی كۆمەڵایەتیبوونی هەبووە. ئەو دەیەوێ لەسەر بناخەی خواست و ویستی خۆی "رێبەر ئاپۆ" پەروەردە بكات، بۆ كۆمەڵگای ئامادە بكات. بەڵام "رێبەر ئاپۆ"ش بانگەشەی ئەوەی هەیە كە لەگەڵا هاوڕێكانی خۆی پێكەوە ژیانی كۆمەڵایەتیبوون دابمەزرێنێ، قۆناخەكانی دواتریش لەسەر ئەم بناخەیە گەشە دەكات. وەك ئاماژەمان پێدا "رێبەر ئاپۆ" لە قۆناخی ساڵی 1969 دا پێدەنێتە قۆناخی ئاشنابوون بە سۆسیالیزمی زانستی. ئەمە هەنگاوێكی نوێی كۆمەڵایەتیبوونە. رێبازێكی نوێیە كە بەرەو "PKK" و ئاوابوونی "PKK" ەوە دەچێت. بەڕاستیش تابڵێی بە سیستەمە، قۆناخێكە كە دەستكەوتی زۆر گرنگی بووە. كاتێ لە قۆناخی دواتری دەڕوانین قۆناخێك بووە كە لاوازی جددیشی هەبووە. خاوەنی هەڵوێستی بەدەوڵەتبوون و بە بناخە وەرگرتنی بوون بە دەسەڵات بووە، هەروەها لەپێناو گەیشتن بە دەوڵەت و دەسەڵاتیش، شەڕی وەك رێبازێك بەكارهێناوە. ئەم راستینەیە وەك خۆی رەنگ بە راستینەی سەرۆك و بەڕاستینەی بزاوتی "PKK" دەداتەوە. بەڵام ئەندێشە و گومان لەلای "رێبەر ئاپۆ" درێژەی دەبێت، بانگەشەی ئەوە ناكرێ كە گەیشتن بە حەقیقەت ئەنجامگیر بووبێت. ئەم ناڕەحەتییە درێژە بە بوونی خۆی دەدات. خاڵی سەرنجڕاكێش لێرەدا دەردەكەوێت: لەڕاستیدا ئەو پێشكەوتنانەی كەم نین كە دەستەبەربوون. بەئەندازەیەك بە دۆخی نیو دەوڵەتبوونێك گەیشتووە. لە بەدەوڵەتبوون و بە دەسەڵاتبووندا رێگایەكی گرنگ چووبوو. "تێكۆشانی رزگاری نەتەوەیی"ییەك دەركەوت كە لەدنیادا قەدر و حسابی بۆ دابنرێ، سەنگەر و بواری گرنگ دەستكەوتكرا، بەڵام لە شوێنێك لەشوێنەكان كەموكورتی هەبوون. ناشتوانرێ بگوترێ روونكردنەوەیەكی باش لەمەڕ شوێن و ئەندازەی كەموكورتییەكەش كرابێ.

- وابزانم باسی قۆناخی ساڵانی 90 ەكان دەكەن..

عەلی حەیدەر:- بەڵێ؛ لە بناخەدا قۆناخەكانی ساڵانی 90 ە. لێرەدا تەرزێك جێگای باسە كە بەزۆر روو لە لایەنی ژن دەكات، وا بیری لێكرایەوە كە ئەم لایەنە زیاتر بەرهەمدارتر دەبێت و بە وردبوونەوەیەكی زیاتر لەسەر راستینەی ژن، دەكرێ ئازادی دەستكەوت بكرێ. لەڕاستیدا ئەمەش ئەنجامی گرنگی بەدەست هێنا، بەڵام بەپێی پێویست نەبوو. بناخەییترینیان قۆناخی گەلەكۆمەی نێو دەوڵەتی و دواترییەتی. واتا قۆناخێكە كە زیاتر قووڵبوونەوە لەسەر حەقیقەت ئەنجامدەدرێ و لە هەمانكاتیشدا رێبازێك دەستنیشان دەكرێ كە حەقیقەت نزیك دەكاتەوە یاخود رێبازێك كە بەرەو حەقیقەتەوە بمانبات. دەشێ بە زەحمەتترین قۆناخیش بەناو بكرێ بەڵام نزیكترین قۆناخ بوو لە حەقیقەتەوە.

سیاسەتی ئینگلیز

رێبەر ئاپۆ بەردەوام باس لە سیاسەتی ئینگلیز لەسەر كورد دەكات. دواجاریش باسی لەخواستی دامەزراندنی دەوڵەتۆچكەیەك لە باشووری كوردستاندا دەكات. بناخەی سەرەكی ئەم سیاسەتە كۆسپكردنی چارەسەری ماییندەیی كێشەی كوردە. كە لەهەمانكاتدا...

بێ‌ ئازادكردنی رێبەر ئاپۆ، سیاسەتی گۆشەگیری كۆتایی نایەت

ئەنجامدانی هەندێ دیداری وەخت و ناوەخت بەم واتایە نیە كە 17 ساڵە سیاسەتی گۆشەگیری قورس جێبەجێ نەكراوە...

گەنج و رەوشت، پارادیگمای دەسەڵات و سەرمایەداری

هەر جڤاكە كێ ژ بو پیشكەفتنا دوارێ مەدەنیەت و سیاسەت و نەتەواتیێ دە ب متمانە و پشت گەرمیا گەنجان و پەروەردە كرنا وان ل سبەین خوە دنیرن ...

2017 © Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
[email protected]