23.07.2017

كورد و كلتووری كوردەوارییان بدەنێ با لەنێوی بەرن

. لە رۆژی ئەوڕۆشماندا پێویستترین شت بۆ كلتووری كورد بوواردن و رزگاربوونە لەو زەحمەتییەی كە لەڕەوتی گۆڕانیدا لەنێو كات و شوێندا رووبەڕووی دەبێتەوە. رێكوپێككردن و پێشخستنی بەها و نرخە كلتوورییەكانمان و لەسەر...

 

 

ن: جیهان ئەرەن

 

نرخە كلتوورییەكان بەرهەمی خوڵقێنەرییانەی مرۆڤن، ئەم نرخانە ئەنجامێكی كۆی تێكڕای ئەو تایبەتمەندییانەن كە هی مرۆڤن. بەرهەمە كلتوورییەكان رووێكی دیكەی كۆمەڵگا و مرۆڤە. وەك لەم پێناسەی (مرۆڤ بوونەوەرێكی كلتوورییە)یەشەوە دەردەكەوێ پەیوەندی مرۆڤ و كلتوور لە هەمانكاتدا پەیوەندی مرۆڤە بە ژیانەوە، مرۆڤ بوونەوەرێكی كۆمەڵایەتییە. مرۆڤ كاتێك جیاوازبوونی لە زیندەوەرەكانی دیكەی نێو سرووشت دەردەبڕێ، لە ئەنجامی كردەكانیدا بەرهەمە كلتوورییەكان دێنە كایەوە. لەم واتایەیدا مێژووی بە مرۆڤبوون، بە خوڵقێنەرییە ماددی و مەعنەوییەكانییەوە مێژوویی بە كلتووربوونە.

لێكۆڵینەوەكانی دەربارەی مێژوو و كلتووری كۆمەڵگا نیشانیداوە كە؛ گەر كەش و هەوای جوگرافی لەبار نەبێت ژیانی كۆمەڵایەتی دەستەبەر نابێت. هەروەها بۆ بەردەوامبوونی كۆمەڵایەتی بە گردبوونەوەكانییەوە پێویستی بە كەش و هەوای جوگرافی و دۆخی هەرێمی لەبار و شیاو هەیە. وەك دەزانرێ سەرەتا مرۆڤ بەهۆی كەش و هەوای جوگرافی لەبار لە ئەفریقای رۆژهەڵات هاتوونە كایەوە. مرۆڤە سەرەتاییەكان بە ملیۆنان ساڵ لە شێوەی كڵان و بە گرووپی 20 – 30  كەسی ژیاون. دواتر بەتایبەتی بە میزۆپۆتامیادا و بەگەلێك شوێن و هەرێمی شیاوی دنیادا بڵاو بوونەتەوە. لەلایەكی دیكەوە توێژینەوە مێژووییەكان دەستنیشانی ئەوە دەكەن كە ئه‌و كۆمەڵە مرۆڤانەی لە كیشوه‌ری ئەفریقاوە هاتوونەتە خاكی میزۆپۆتامیاوە لێرە كۆبوونەتەوە، رێگەیان بۆ گەشەسەندنێكی چۆنێتیانەی ژیانی كۆمەڵایەتی كردووتەوە. هۆكاری هاتنە كایەی ئەم گەشەسەندنە چۆنێتییە، بارودۆخی لەباری جوگرافیای رۆژهەڵاتی ناوین له‌بار بووە بۆ پەیوەندییەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی و كلتوور و جوگرافیا. ئەم راستییە جارێكی دیكە هێزی نەپچڕی پەیوەندییەكانی نێوان كۆمەڵگا، كلتوور و جوگرافیا دەخاتەڕوو. بارودۆخی لەباری جوگرافی رێگە بۆ دەوڵەمەندی كلتوور و خوڵقێنەری دەكاتەوە، كەلتوورە دەوڵەمەندەكانی لەمجۆرەش رێگا له‌ پێش پێشكه‌وتنی شێوه‌ی كۆمه‌ڵگاكان ده‌كاته‌وه‌، كلتووری دەوڵەمەند و ریشەداریش بەواتای كۆمەڵگای دەوڵەمەند و بەهێز دێت.

شیاوی خاكی میزۆپۆتامیا بۆ ژیانی مرۆڤ رێگەخۆشكەربووە بۆ ئەوەی كۆمەڵگاكانی بەدرێژایی 15 هەزار ساڵ بەردەوام پێشەنگایەتی بۆ خێزانی مرۆڤایەتی بكەن. لەم هەرێمەشدا بەتایبەتی شێوەكانی رووی زەوی و ئاو و هەوا و دەوڵەمەندی رووەكی و سەوزاییەكانی و زۆری و هەمەجۆری ئاژەڵه‌كانی جوگرافیای كوردستان رۆڵێكی گرنگی لە گەشەكردنی ژیانی كۆمەڵایەتییدا بینیوە. دەشتە پان و بەرینەكانی نزیك بە چیاكانی، شیو و گەلییەكانی كە بەهێڵی باكور – باشوریدا درێژدەبێتەوە، چه‌رخی هەر چوار وەرزەكە بەڕێكوپێكی تێیدا و هەروەها بارودۆخی لەباری تایبەتی دیكەی جوگرافیای كوردستان، گەلێك بارودۆخی شیاو بۆ گەشەكردنی ژیانی كۆمەڵایەتی زۆر پێشكەوتوو دەخوڵقێنێت. ئەم هۆكارانە رێگەی بۆ یەكەمجار دروستبوونی شۆڕشی كلتووری لەم جوگرافیایەدا كردۆته‌وه‌. ئەو كلتوورەی كە ئێستا بە كلتووری ئاریان دەزانرێت، ئەنجامێكی شۆڕشی كلتوورییە كە ناوەندەكەی كوردستانە. ئەم شۆڕشی كلتوورییە یه‌كه‌مین گه‌وره‌بون و پێشكه‌وتنه‌ كه‌ مێژوو ئاشنای بێت بەڵام گرنگییەكەی هەمیشە درێژەی دەبێت. رێبەری گەلی كورد "رێبەر ئاپۆ" دەستنیشانی كرد كەوا جوگرافیای كوردستان هەرێمی ناوەندی دروستبوونی كلتووری ئاریانەو كلتووری ئاریانیش ناوكی كلتووری كوردییە، بەمەش شوناسێكی نوێی زۆر گرنگی دانا. لەم واتایەدا جوگرافیای كوردستان و ئەو بەها و نرخانەی كە بە كلتووری كوردی پێناسه‌ی دەكەین بناخەی پێشكەوتن و گەشەكردنی كلتوورە لەم 15 هەزار ساڵەی دوایی مێژووی مرۆڤایەتییەدا. 

وەك دەزانرێ لەناوەندی ئەو هەرێمەی كە جوگرافیای كوردستانی تێدایە، ئەو بەها و نرخانەی وەك یەكەمین میتۆلۆژی، ئاین، فەلسەفە، زانست، ئابووری و هونەر خوڵقاوە كە تاوەكو مرۆڤایەتی هەبێت دەژیێت. لە بواری زانستیەوە بەم قۆناخە مێژووەی كە ئەم بەرهەمانەی تێدا هاتۆتە كایەوە دەگوترێ "ماوەی درێژ". ئەم گۆڕەپانانەی خوڵقاندن ئەو گۆڕەپانانەن كە مرۆڤایەتی تێكڕای بەها كلتوورییەكانی دیكەی لەسەر خوڵقاندووە و وەڵامدەرەوەی پێداویستییە هەنووكەییەكانیشیه‌تی. واتا خوڵقاندنی بوارە بناخەییەكانی ژیان پەرە بەم كۆمەڵایەتی بوونە دەدات. سەرئەنجام ئەمەش بە كلتووربوونێكە. هەر ئەم سەردەمەیە تێیدا ژیان بە ناوازەترین سەنتێزی پێوانەی راست و باش و جوانترین و شێوەی ئازادی خوڵقێنراوە. لە 10 – 12 هەزار ساڵ بەر لە زاین و بەملاوە بەها و نرخە كلتوورییە كۆمیناڵییەكانی وەك یەكسانی، ئازادی، برایەتی، هاوسێیەتی، خزمایەتی، بەخشندەیی، پشككردن و دادپەروەری خوڵقێنراوە. 

رێبەری گەلی كورد "رێبەر ئاپۆ" كلتوور لەواتایەكی تەسكدا بە قاڵبەكانی شێوازی بیركردنەوە و شێوازەكانی هزر و زمانی كۆمەڵگا پێناس دەكات. ئەو نوێبوونەوەیەی كە بەر لە 15 هەزار ساڵ لە جوگرافیای كوردستاندا لەسەرەتای دروستبووندابووە بەپێی ئەم پێناسەیە بەكلتووربوونێكی تەواوەتییە. بە واتایەكی بەرینیش كلتوور پێناسە دەكرێ، تێكڕای ئامرازە خوڵقێنراوە ئاماژە پێدراوەكانی بەرهەمهێنان لەو هەزارەیەدا هاتۆتە كایەوە. بۆ ئەوەش ئەو جوگرافیایەی لەسەری دەژین بەگشتی ئەوەی لە یەكەمین قۆناخەكانی مێژوویدا ژیاوە شۆڕشێكی كلتوورییە. شۆڕشی كشتووكاڵ و گوند بەرپا دەبێت، لەم واتایەدا پێناسەیەكی لەجێی خۆیدایە گەر بڵێین كلتووری كورد ئەو بەهایەیە كە بناخەی یەكەمین شۆڕشی كلتووری پێكدێنێت. كلتووری كورد لایەنێكی وەها بەهێز و بناخەیی تایبەت بەخۆی هەیە. لە كلتووری كورد دا پەیوەندی كۆمەڵایەتیبوون، كلتوور و جوگرافیا بەشێوەیەكی زۆر بەهێز و پتەو دانراوە. ئەم تایبەتمەندییەی كلتووری كورد، رێگەی بۆ ئەوە كردۆتەوە ببێتە كلتوورێك كە هەمیشە خۆی بەرهەمبهێنێت. ئەو بەها و نرخانەی تا ڕۆژی ئەمڕۆمان هاتوون پەیوەندییەكی راستەوخۆی هەیە لەگەڵا بەهێزی گیانی پشتیوانی لە كۆمەڵگای كوردیدا، سەرگیراوی لەبەرامبەر شارە دەوڵەت ناوەندەكانی "پەرەسەندووی كۆمەڵگای چینایەتی"، پەیوەستداربوونی بە كشتوكاڵ و بەخێوكاری مەڕوماڵاتەوە و تێكڕای تایبەتمەندییە هاوشێوەكانی كە شیاوی ریزكردنیانن لێرەدا ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن. هۆكاری دەوڵەمەندی تێكڕای بەها و نرخەكانی وەك زمان و بیروباوەڕی، پۆشاك، داستان، خواردن و فۆلكۆری ...هتد، لەچاو گەلێك كۆمەڵگا و گرووپی جیاجیا و سەرەڕای فشار و گوشاری سەدان ساڵەی داگیركەران و باڵادەستان و خیانەتەكانی چینە باڵادەستەكانی كورد لە گەل، سەرچاوەكەی لەو هێزەوە وەردەگرێ كە لەچوارچێوەی مێژووەكەیدا بە بناخەی مێژوویی بەها و نرخە كلتوورییەكانمان ئاماژەمان پێدان.

تایبەتمەندییەكی دیكەی پێویست بۆ دەوڵەمەندی كلتووری، ئاستی هاوبەشی و پشتیوانییەتی لەگەڵا كلتووری گەلانی دەوروبەریدا. پێوانەیەكی دیكەش لە دەوڵەمەندی كلتوورییدا؛ وەك "رێبەر ئاپۆ" بەدەستەواژەی "ماوەی درێژ" بەناوی كرد، نوێبوونەوەی بەردەوامی بوارە كلتوورییە خوڵقێنراوەكانە لەمێژوودا و بەرجەستەكردنی گۆڕانێك كە ببێتە وەڵام بۆ پێكهاتەی زۆربوون و گۆڕانە بەردەوامەكانی كۆمەڵگا. دەوڵەمەندی كلتووری لە هەمانكاتدا نوێبوونەوەیەكی بەردەوام و شیاو بە كێش و ئیقاعی ژیانی سرووشتی كۆمەڵایەتی دەكاتە مەرجێكی سەرەكی، چونكە هەر بەها و نرخێكی كلتووری لە كات و شوێن"زەمان – مەكان"ێكی دیاردا دروست دەبێت، وەڵامی پێویستییەكانی ئەو كات و شوێنە دەداتەوە كە تێیدا دروست بووە. كات لە ژیانی كۆمەڵایەتیدا؛ واتای خێرایی وەڵامدانەوەی ئاستی پێویستی و پێزانینی كۆمەڵگا دەگەیەنێت. شوێنیش دەشێ بە چەندایەتی كۆمەڵایەتی و جوگرافیا لێكبدرێتەوە. بۆ ئەوەش كلتوور بەپێی دیالێكتی كات و شوێن هەمیشە لە نوێكردنەوە و رێكخستنەوە و لە پێكهاتنی كات و شوێنی نوێدا پەیڕەو دەكرێت. واتا دەگۆڕێت. بەڵام ئەو تایبەتمەندییەی كە لە گۆڕان و گۆڕانكارییەكەدا مەبەستمانە، ئەوە نییە كە لەژێر ناوی دروستكردنی شتی نوێ و مۆدێرن بوون ‌و ئەو شتانەی پێمان خۆشبێت، بگه‌ینە شتی نامۆ و دەرئاسا. چۆن كەسێك بە گۆڕینی شێوەی قژی لە كاتێكدا كە گۆڕانێك بەسەر خۆیدا نەهاتووە، كە ئەمەشی لە گۆڕانكاری دا نا راستەوخۆ دەبێتە شتێكی دەرئاسا، مەبەستمان لەوەیە كە گۆڕانی كلتووری بە نامۆیی و دەرئاسایانە نا، بە خوڵقاندنی بەها و نرخی نوێ بۆ ژیان بەرجەستە دەبێت.

گۆڕانی كلتووری؛ باركردنی شتی نوێ و نوێكارییە بۆ سەر ئەو رابردووە گردبووەوەی باڵدارە بەسەر ژیانی كۆمەڵگادا و بە دابونەریت پێناسە دەكرێ. بە لەبەرچاوگرتنی بنچینەكانیان گۆڕینی ئەو بەها و نرخانەن لەنێو دابونەریتدا دروستبووە و نابنە وەڵام بۆ كات و شوێن. نوێبوونەوەی كلتووری لە هەمانكاتدا هەوڵ و كۆششی واتادانە بە ژیان، خوڵقاندنی بەرهەمی هەوڵدانە لە ئاواكردنی واتای نوێدا.

پێویستە نوێبوونەوەی كلتووری لەبوارەكانی " قاڵبە فكری و شێوەی هزری، ئامرازەكانی زمان و بەرهەمهێنان"دا بە رێبازێك بەڕێوەببرێ كە پێچەوانەی ژیانی كۆمەڵایەتی و پەیوەندییەكانی كۆمەڵگا و سرووشت  نەبێتەوە. دەشێ لەم تایبەتمەندییەی گۆڕانی كلتوورییەوە بگوترێ؛ ئەگەر گۆڕانە فكرییەكانی كۆمەڵگا و جۆرەكانی هزر نەبێت، گۆڕان بەرجەستە نابێت. هەروەها پێویستە دەوڵەمەندی كلتووری، قاڵبی فكری و جۆرەكانی هزر لە خۆوە بگرێت كە بەپێی كات و شوێن هێزی گۆڕان نیشان بدات. كاتێ لە میانەی ئەم پێناسەیەوە لە كورد دەڕوانین دەبینین ژێرخانی مێژوویی و كۆمەڵایەتی كلتوورەكەی زۆر بەهێز داڕێژراوە و خاوەنی ئاكارێكی بەردەوام خۆبەرهەمهێنانە، بەڵام لەڕووی فكر و هزری گۆڕینی ئەم دەوڵەمەندییە بەپێی گۆڕانی كات و شوێن رووبەڕووی زەحمەتی بۆتەوە. "رێبەر ئاپۆ" ئەم دۆخەی كلتووری كۆمەڵگای كوردی بە "چەقبەستووی لە چاخی نیۆلۆتیك"دا پێناسەكرد. لە رۆژی ئەوڕۆشماندا پێویستترین شت بۆ كلتووری كورد بوواردن و رزگاربوونە لەو زەحمەتییەی كە لەڕەوتی گۆڕانیدا لەنێو كات و شوێندا رووبەڕووی دەبێتەوە. رێكوپێككردن و پێشخستنی بەها و نرخە كلتوورییەكانمان و لەسەر زیاد كردنی نوێكردنەوەكان ئامانجی سەرەكی ژیانمانە. لە گەوهەردا ئەوەی بە تێكۆشانی ئازادی كورد دەخوازرێ جێبەجێ بكرێت هەر ئەوەیە.

خوڵقاندنی كلتوورێكی نوێ یاخود بە گۆڕانكاریكردن لە بەها كلتوورییە كۆنەكاندا بۆ وەڵامدانەوەی بە پێداویستییە كۆمەڵایەتییەكان بەرلە هەموو شتێك بە داڕشتنی لە فكردا دەبێت، ئەمە دواتر پراكتیزە دەبێت و دەبێتە بەها و نرخی ماددی. كاتێ پێداویستییە كۆمەڵایەتییەكان دەبێتە جێگای باس مەرجە بەر لە هەموو شتێك فكر – هزر بكەونە گەڕ. چونكە سەرلەنوێ ئاواكارییە كۆمەڵایەتییەكان بەرهەمی فكرە. بێ گومان لە پراكتیكی مرۆڤدا فكر و پراكتیك لێكدابڕاو نابن. سەرەتا لە فكردا دروستبوونی ئەم پێكهاتە كۆمەڵایەتیانە، راستییەكەی وەلا ناخات. هیچ پێداویستییەكی كۆمەڵایەتی گەر لە فكردا بە وەڵامی خۆی نەگەیشیتبێت جێبەجێ نابێت. مرۆڤ بوونەوەرێكە كە خوازیاری پراكتیزەكردنی فكر و بیركردنەوەكانێتی. فكر كلتووری مەعنەوییە، بەرهەمە پراكتیكییە بەرجەستەكانی ئەم كلتوورەش كلتووری ماددی مرۆڤایەتی دروست دەكات. هەر دوو بوارە كلتوورەییەكەش بە  شێوەیەكی بەرجەستە ژیانی كۆمەڵایەتی دێنێتە كایەوە.

دانەوەی وەڵامی بنچینەیی بە پێداویستییەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی، دۆخێكی وا ئاسان نییە كە لە هەر سەردەمێكی مێژوودا جێبەجێ بكرێت. بەرهەمهێنانی فكرێك یاخود راستتر نوێنەرایەتی كردنی ئەقڵێك كە ببێتە وەڵام بۆ پێداویستییەكانی كۆمەڵگا سەروو ئاساییبوونی دەوێت. كلتووری ماددی وەك ئەنجامێكی رەنجی هەرەوەزی دێتە كایەوە. كلتووری ماددی یان فكریش بە رەنگدانەوەی كۆمەڵكاری كۆمەڵایەتی لە تاكەكاندا دەردەبڕێ و لەم رێگەیەوە بە كۆمەڵایەتیبوون دەبێت. هەر ئەمەیە هۆكاری ئەوەی گەلێك كەس یان كەسان كە مۆركی خۆیان لە رەوت و رێڕەوی گەشەكردنی ژیانی كۆمەڵایەتی بدەن. ژن "ژنە دایك" لە سەردەمانی سەرەتایی مێژوودا و لە قۆناخەكانی كۆمەڵگای شارستانی دواتریشیدا شامانەكان، راهیب، پێغەمبەر، فەیلەسوف، زانیار و كەسانی هونەر و وێژەكار دەربڕێكی ئەم تایبەتمەندییە كۆمەڵایەتییەن. ئەم تایبەتمەندییە بناخەییە لەنێو ژیانی كۆمەڵایەتیدا بە پێشەنگ، پێشەنگایەتی، سەرۆك، سەرۆكایەتی یان سەركردایەتی پێناسەكراوە. ئەو كەس و كەسانەی كە بەم دەستەواژانە خۆیان بە كۆمەڵگا بە پەسەندكردن داوە، لە گۆڕانی كلتووریدا رۆڵی ئەرێنی یان نەرێنی دەگێڕن، ئەوانەی كە رۆڵی نەرێنی دەگێڕن كلتووری كۆمەڵگای چینایەتی دەوڵەتگەرا دێننە كایەوە كە كێشەیەكی جددییە بۆ ژیان، ئەوانەشی كە دەبنە هۆكارێك بۆ گەشەكردنێكی شیاو بە گیانی یەكسانیخوازی سرووشتی كۆمەڵایەتی، ئەوانەن كە هەوڵ دەدەن تا بەگوێرەی زمانی ژیان و پرەنسیپی هەبوون /كۆمیناڵی/ بن. دەوڵەمەندی كلتووری كۆمەڵگاكان گرێدراوە بە ئاستی پێشكەوتن و گەشەكردنی سیستەمی كۆمیناڵییەوە.

لەسەرەوە ئاماژەمان بە دەوڵەمەندی و زۆر بەهێزی ژێرخانی مێژوویی بەها و نرخەكانی كلتووری كوردی كرد و هەوڵیشماندا كە باس لەوە بكەین بە تەواوی نەیتوانیوە بە پێی كات و شوێن خۆی بگۆڕێت. ئەم كێشەیە یەكاویەك بەندە بە دەرنەخستنی كەس یاخود كەسانێك بتوانن پێشەنگایەتی بكەن لەنێو خۆی كۆمەڵگای كوردیدا. گەر سەرۆك و رێبەرانێك دەرنەكەوتوون پێشەنگایەتی بكات و كێشەكانی خودی كۆمەڵگای كوردی لەبناخەوە چارەسەر بكات، نایەتە واتای ئەوەی كۆمەڵگای كورد هێزی ئەمەی نییە، توانای نیشاندانی تایبەتمەندییەكی وەهای نییە یاخود وزەی ئەمەی نییە. كلتووری كورد لە گەوهەردا كلتوورێكە هەمیشە خۆی نوێدەكاتەوە و خۆی بەرهەم دێنێت، بەواتایەكی دیكە كلتوورێكە لایەنی زاووزێكردنی بەهێزە و نیشاندەری ئاكار و تایبەتمەندی مێینەیە. راستتر وایە بڵێین خاسیەتی دەستنیشانكەرانەی سەرەكی كلتووری كوردیە. سەرباری ئەم خاسیەتە گرنگەی كلتووری كوردی، بە سەدان ساڵ درێژەكێشانی مەسەلەی بێ رێبەرایەتی یاخود لایەنی نوقسانی رێبەر و پێشەنگایەتی، هۆكار و سەرچاوەكەی بۆ فشارە دەرەكی و خیانەتە نێوخۆییەكان دەگەڕێتەوە. چونكە دەرخستن و دەرنەخستنی رێبەر یان سەرۆك یان پێشەنگێك لەلایەن گەل – كۆمەڵگایەكەوە راستەوخۆ پەیوەندی بە دەستدرێژییە دەرەكییەكانەوە هەیە بۆ سەر ئەو گەلە یان كۆمەڵگایە. فشارە دەرەكی و داگیركارییەكان هەروەها بیانیبوون و دژایەتی بوونی چینە باڵادەستەكانی كورد لە بەها و نرخەكانی گەل، هۆكارێكی سەرەكی و بنچینەیی پێشنەكەوتن و گەشەنەسەندنی كلتووری كوردە.

هونەر پەرە بە ژیانی دیموكراتییانەی كۆمەڵگا دەدات

ناكرێ بەها و نرخە كەلتووری و هونەرییەكانمان بكەینە قوربانی مەرامی خۆنیشاندانی هەندێ كەس لە تەلەفزیۆنەكاندا و مەرامی پارە قازانجكردنی هەندێكی دیكە. هەندێ هۆكار و ئاكار هەن كە...

هونه‌ر گه‌شه‌پێده‌ری ره‌وشتی ئازادی و هانده‌ری تێكۆشانی كۆمه‌ڵگایه‌ (3)

هه‌ندێک له‌ هونه‌رمه‌نده‌ کورده‌کان بۆ بازرگانی‌کردنی به‌رهه‌مه‌ کلتورییه‌کانیان هه‌ڵده‌ستن ژن وه‌ک ئامێرێک به‌کار ده‌هێنن و وه‌ک ئامرازێک بۆ زیاتر به‌کاریگه‌رکردنی فرۆشیارییه‌کان...

هونه‌ر گه‌شه‌پێده‌ری ره‌وشتی ئازادی و هانده‌ری تێكۆشانی كۆمه‌ڵگایه‌ (2)

سیستم به‌ ته‌له‌فزیۆن و رۆژنامه‌ و زنجیره‌ دراماکان و مۆسیقای جیاجیاوه‌ ده‌یه‌وێ به‌ربه‌ست بخاته‌ به‌رده‌می و هه‌وڵی به‌سه‌ربردن و سازشکردنی ده‌دات ...

2017 © Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
[email protected]