17.11.2017

ئیسلامییەت پێویستی بە نوێبوونەوەیەكی گەوهەرییانە هەیە نەك بە سیاسیبوون

ئیسلامی سیاسی گەوهەری كۆمیناڵی دادپەروەری و یەكسانی و هاوبەشی كۆمەڵایەتی ئیسلامی دەڕووخێنێ و كولتووری باڵادەستبوونی كاپیتالیزم لەنێو كۆمەڵگا ئیسلامەكاندا...

 

 

 

ن: ئاڤڕەش چیا

لەم ساڵانەی دواییدا دەستەواژەی ئیسلامی سیاسی لە رۆژهەڵاتی ناویندا زۆر بەكاردەبرێ، لەگەڵ بەكاربردنی ئەم دەستەواژەیەشدا دەگوترێ گوایە ئەمریكا و یەكێتی ئەوروپا داخوازی دروستكردنی ئیسلامێكی بەو شێوەیەن. پەیوەندی وڵاتە رۆژئاواییەكان بە ئیسلامەوە پەیوەندییەكی نوێ نییە، ئەڵمانیا كە درەنگ بە قۆناخی ئیمپریالی گەیشتووە و نەیتوانیوە بە ئاسانی بكەوێتە رۆژهەڵاتی ناوینەوە، لەسەرەتاكانی سەدەی بیستەمدا بۆ شكاندنی كاریگەرییەكانی ئینگلتەرا و فەرەنسا هەوڵی بەكارهێنانی هێزە ئیسلامییەكانی داوە. پەیوەندی لەگەڵ پێكهاتە ئیسلامە سیاسییەكانی نێو ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بەستووە، بەمەش بە هیوابووە لەم رێگەیەوە هاوشان لەگەڵا ئینگلتەرا و فەرەنسا بكەوێتە رۆژهەڵاتی ناوینەوە. دەشێ بگوترێ بەڕادەیەك سەرەكەوتنیشی بەدەستهێناوە. مێژوو گەواهی ئەو راستییەیە كە ئەڵمانیا و ئیمپراتۆرییەتی ئوسترالیا – ماجەرستان بۆ لاوازكردنی هێزی ئینگلتەرا و فەرەنسا لە رۆژهەڵاتی ناویندا پاڵپشتیان لە پان ئیسلامیزم كردووە. هەبوونی پەیوەندی ئەڵمانیا لەگەڵا تەواوی شەپۆلە ئیسلامییەكانی رۆژهەڵاتی ناویندا، بەردەوامی ئەو دابوو نەریتەیە. بەردەوامبوونی پەیوەندییەكانی ئەڵمانیا لەپاش شۆڕشی ئیسلامی لەگەڵ ئێراندا و پێناسەكردنی ئەم پەیوەندیەش بە پەیوەندی سیاسی "دایەلۆگی رەخنەئامێز" راستەوخۆ پەیوەندی بەو دابوونەریتە مێژووییەوە هەیە.

 ئەمریكا لە سەردەمی شەڕی سارددا بە پرۆژەی "توێژی سەوز" هەستاوە بە پەیڕەوكردنی سیاسەتی دەورەدانی سۆڤیەت، لەنزیكەوە پەیوەندی لەگەل كۆمەڵە و كۆمەڵگا ئیسلامییەكانی نێو سۆڤیەتدا بەستووە و هێناونییە ئاستێك كە لەبەرامبەر سۆڤیەتدا بەكاریان بهێنێ، لە بناخەدا سۆڤیەتییەكانی بە بەكارهێنانی ئیسلام لە ئەفغانستاندا دووچاری شكست كردووە. ئەو هێزە ئیمپریالییانەی لە رۆژهەڵاتی ناویندا تێدەكۆشن، بەردەوام هەوڵیانداوە لایەن و هێزە ئیسلامییەكان لەخۆیان نزیك بكەنەوە تا بتوانن بەرامبەرەكەیان لاواز بكەن. ئەو هێزە ئیسلامییانەی لەنێو خودی دەوڵەتەكانی رۆژهەڵاتی ناویندا لە هەوڵی بەدەستهێنانی دەسەڵاتدان، بەهاوكاری هێزە دەرەكییەكان خۆیان بەكاریگەر كردووە، هەر بەم شێوەیەش ئیسلام بەتەواوی سیاسی كراوە. بەكۆتایی هاتنی شەڕی سارد رەوشێكی سیاسی نوێ دروست دەبێ، بێگومان لەدوایین ساڵانی شەڕی سارددا شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران سەریهەڵدابوو، ئەمەش بای ئیسلامی رادیكاڵی لەگەڵا خۆیدا هێنابوو، لەلایەكی دیكەوە لە سەردەمانی شەڕی سارددا، مەیلی رادیكاڵی لایەنە ئیسلامییەكانی ئەو دەوڵەتە ئیسلامییانە دەركەوتبوون كە ئەمریكا و یەكێتی ئەوروپا هاوكاریان دەكردن. لەدوای شەڕی سارد، كاپیتالیزم سەركەوتنی خۆی راگەیاند و شۆڕشی تەكنۆلۆژی وەدوی خۆیەوە ناو دەیهەویست ببێتە باڵادەسترین لەجیهاندا. شێوە دەسەڵاتخوازی نوێی كاپیتالیزم كە خوازیارە كاربكاتە سەر بچووكترین خانەكانی مێشكی مرۆڤ، لە رۆژهەڵاتی ناوین و جیهانی ئیسلامیدا ئیسلامی رادیكاڵ بەرابەری دەبێتەوە.

 ئەوڕۆكە كاپیتالیزم نەك بەتەنها بە شومەكەكانی، بەڵكو بە كولتوورەكەشیەوە لەهەوڵی بڵاوبوونەوەدا بە جیهاندا، هەر لەم پێناوەشدا كۆمەڵ و بە كۆمەڵبوونەكان پەرش و بڵاو دەكاتەوە و تاكڕەوێتی پێشدەخات، لەگەڵا ئەوەی دەبێتە هۆی رووخانی رەوشتی بنچیینەیی مرۆڤ لەهەمانكاتدا نایەكسانی لە دابەشكردنی داهاتەكاندا دروست دەكات ئەم ناهاوسەنگییەش تەشەنە بەبێ حزووری لەنێو كۆمەڵگادا دەدا. كۆمەڵگا ئیسلامییەكانیش بۆ بەرگریكردن و خۆپاراستن لەمە پەنا دەبەنە بەر ئەو شەپۆلانەی كە دەستەواژەی ئیسلامی رادیكاڵ بەهەند وەردەگرن. ئەم بارودۆخەش ئەو هێزانەی كە بەدوی باڵادەستی جیهانییەوەن و هێزە ئیسلامییە رادیكاڵەكان رووبەڕووی یەك دەكاتەوە. ئەو سیستەمە كاپیتالیستییەی كە ئەمریكا سەركێشی دەكات، بە ئاشكرا دەبینرێ كەوا بەمەبەستی باڵادەستبوون لە رۆژهەڵاتی ناویندا هێزە ئیسلامە رادیكاڵەكانی كردۆتە ئامانجی سەرەكی. لە راستیدا ئەم پێكدادانە تا دەچێ دەبێتە هۆی دروستبوونی ركابەری لەنێوان هێزە باڵادەستە هەمیشەییەكە و هێز گەلە ئیمپریالیستەكاندا، هەردوولاش بەدوای دامەزراندنی هێزی خۆیانەوەن لە رۆژهەڵاتی ناویندا. نە ئەو هێزە ئیسلامییانە ئامانجیان فەراهەمكردنی ئازادی و دیموكراتی گەلانیانە و نە ئەو هێزانەی كە دەیانەوێ لە رۆژهەڵاتی ناویندا باڵادەست ببن كێشەی ئازادی و دیموكراتیان هەیە. گەر هەردوولاش بانگەشەی تێكۆشانی ئازادی و دیموكراتیش بكەن، راست نییە. دەستەواژەكانی بەرخۆدان و ئازادی تەنها وەك ئامرازی بەكاریگەربوون بەكاردەبرێن.

 لە رۆژهەڵاتی ناویندا بەڕاستی پێویستی بە هێزێكی سیاسی هەیە كە بەكرێگیراوی هێزی دەرەكی نەبێ و ئیرادەی گەل دەربخاتەڕوو. چیدی پێویستە كاریگەری ئەو هێزە دەرەكییانە بشكێندرێن كەوا ئیرادەی گەلانی ناوچەكە ناناسن و هەر بەم سیاسەتەشیان برسێتی و ئێش و ئازار دروست دەكەن. بەڵام ئاستەمە بتوانرێ ئەمە بەو هێزانە بكرێ كە خۆیان وەك ئیسلامی رادیكاڵ دەنوێنن، چونكە ئەم هێزانە خاوەنی چەمكی رێكخستن و سیاسەتی وەدەرخستنی ئیرادەی ئازادی و دیموكراتی گەلان نین. تەنها بانگ لە هەستە ئایینیەكانی گەلان دەكەن و دەیانخەنە دوای خۆیانەوە و دەیانهەوێ باڵادەستی كلاسیكانەی خۆیان دروست بكەن. گەلانیش لەبەرامبەر هێزەكانی ئیمپریالیست كە نرخ و بەها كولتووری و كۆمەڵایەتییەكانی گەلانی رۆژهەڵاتی ناوین رەچاو ناكەن و تەنانەت بە چاوێكی زۆر ناحەزەوە لێی دەڕوانن، خۆیان ناچاری وەدووكەوتنی ئەو هێزانە دەبینن. هەتاوەكو هێزی دیموكراتی دوور لە دارودەستەكاری و بەكرێگیراوی كە بتوانێ رێكخستنی دیموكراتیانەی گەلان مەیسەر بكات دەرنەكەوێ، ناشێ ئەم گەلانە لەنێو ئەو بێچارەیی و ئاڵۆزییانە رزگاربكرێ.

 هاوسەنگییەكانی جیهان لە بنەمادا لە رۆژهەڵاتی ناویندا شێوە دەگرێ، هەتاوەكو رەوشی سیاسی رۆژهەڵاتی ناوین دیار نەبێ، رەوشی سیاسی جیهان نادیاردەبێ. لەبەر ئەمەشە ئەمریكا بەسەر ناوچەكەدا دێ و هەوڵی شكاندنی كاریگەری هێزە ئیسلامییە رادیكاڵەكان دەدا. هەر بۆ ئەوەشە گەورە پرۆژەی رۆژهەڵاتی ناوینی هێناوەتەوە رۆژەڤەوە و هەر لێرەشەوە دەیەوێ پلانی دە ساڵی ئایندە ئامادە و پراكتیزە بكات. گەورە پرۆژەی رۆژهەڵاتی ناوین جێگایەكی زۆر گرنگی داوەتە ئیسلامی سیاسی میانڕەو. ئەمریكا كاتێ پەلهاویژی كردە سەر رۆژهەڵاتی ناوین و بەرخۆدانی هەندێ بزووتنەوەی بەهێزی لەبەرامبەر خۆیدا بینی، گەیشت بەو بڕیارەی كەوا هەتا ئیسلامێكی میانڕەوی كرێگرتە دروست نەكات ناتوانێ لەو بەرخۆدانییە بەهێزە رزگاری ببێ. هەر بەم هۆیەشەوە پەلەیكردووە لە هەوڵدانەكانی دروستكردنی ئیسلامی سیاسی میانڕەودا، هەندێ هێزی سیاسیش بۆ ئەوەی هاوكاری هێزە دەرەكییەكان وەربگرن و بێنە سەر كورسی دەسەڵات، ملیان بۆ ئەم سیاسەتەی ئەمریكا كەچ كردووە، بە ئاشكراش هەوڵەكانی ئەمریكا لەم بوارەوە و بۆ دروستكردنی ئیسلامی سیاسی بەتایبەت لەتوركیادا دەبینرێ. لەسەردەمی شەڕی سارددا پەیوەندی لەگەڵ هەندێك لە تەریقەتەكانی توركیادا بەستبوو. بەتایبەتیش لەنێو تەریقەتی نەقشبەندیدا ئەم پەیوەندییانەی دروستكردووە، گروپی فەتحولڵاگەراكان لەسەرووی بەشەكانی دیكەی ئەم تەریقانەوەن. بەدەستی ئەمانە لە توركیا، رۆژهەڵاتی ناوین، ئاسیای ناوین و لە ئەفریقا چەندەها كۆمپانیای دامەزراندووە.

گەورە پرۆژەی رۆژهەڵاتی ناوین گرنگییەكی تایبەت دەداتە توركیا، چونكە توركیا سەد و پەنجا ساڵە لەنێو پەیوەندی ئابووری، سیاسی و كولتووریدایە لەگەڵ رۆژئاوادا و وڵاتێكە كە بەها و نرخەكانی رۆژئاوا لە ئاستێكی گرنگدا خۆی تێدا جێگیركردووە. لە ماوەیەكی كەمدا دروستكردنی وڵاتێكی بەوشێوەیە لە رۆژهەڵاتی ناویندا ئاستەمە. سەرەڕای ئەوەی ئەمریكا لەگەڵ میسر و ئەردەن و عەرەبستانی سعودییەدا لەنێو پەیوەندییەكی چڕوپڕیشدایە، كەچی لەچوارچێوەی بەها و نرخەكانی خۆیاندا و لەبوارە ئابووری و كۆمەڵایەتی و كولتوورییەكاندا ئەم دەوڵەتانەی پێشنەخستووە و وادیارە ئاستەمە بتوانێ پێشیان بخات. سەرەڕای ئەوەی بەهەموو هێزییەوە بەسەر ئێراقدا دێ، هێشتا نەیتوانیوە پێشكەوتنێكی ئەوتۆی سیاسی و كۆمەڵایەتی چاوەڕوان دەستەبەر بكات، هەر لێرەشەوە گرنگی هەبوونی توركیا بۆ ئەمریكا دەردەكەوێت، تاوەكو توركیا نەخاتە ناوەندی گەورە پرۆژەی رۆژهەڵاتی ناوینەوە ناتوانێ لەهەموو بوارێكەوە بەرخۆدانییەكانی ئێراق بشكێنێ. ئه‌مریكا دەیهەوێ لە تەسلیمگرتنی رۆژهەڵاتی ناوین و كردنی بە پارچەیەك لەسیستەمەكەیدا توركیا وەك ئەسپەكەی ترۆیا بەكاربێنێ. دەبێ دەسەڵاتداربوونی پارتی داد لە توركیا بەم شێوەیە هەڵبسەنگێندرێ. رێگەی پارتی داد بەكار و چالاكییەكی درێژخایەن ئاوەڵا كراوە. ئەم ئەنجامەش لەئاكامی كاروچالاكییە درێژخایەنەكانی فەتحولڵاگەراكانەوە وەدەستخراوە. كاتێ جەماعەتی ئەربەكانییەكان بڵاوكرانەوە كە خاوەنی زۆر لایەنی قووڵ و ئیرادەی تایبەتتر بوون، هێزی ئیسلامی سیاسی میانڕەوی بەكرێگیراو و دارودەستە كە ژێرخانی فەتحولڵاگەراكان پێكدێنن دەركەوتوون. هێزی سیاسی ئەوڕۆكەی هەوڵدانەكانی دروستكردنی ئیسلامی سیاسی بەكرێگیراو پارتی داد و گەشەپێدانە. بەڵام گەر هەوڵەكانی فەتحولڵاگەراكان نەبوایە پارتی داد نەدەگەیشتە هێزێكی سیاسی لەو ئاستەدا. هاوكاریكردنی تەواوەتی كەناڵە راگەیاندنییەكانی فەتحولڵاگەراكان بە پارتی داد، ئاستی پێگەییشتووی پارتی داد دەستنیشان دەكات. نەك پارتی داد فەتحولڵاگەراكان بەڕێوە دەبات، بەپێچەوانەوە توێژی بەكرێگیراوی نێو فەتحولڵاگەراكان رەوتی پارتی داد دەستنیشان دەكەن و بەڕێوەی دەبەن. ئەمریكا دەیهەوێ بە ئیسلامێكی ئەهلیكراوەی لەوشێوەیە نەك تەنها لەتوركیا بەڵكو تەواوی ئیسلامی رۆژهەڵاتی ناوین تەسلیم بگرێ، پێویستە ئەمەش تەنها وەك هەڵمەتی بێكاریگەریكردنی ئیسلامی رادیكاڵ نەبینرێ و لێكنەدرێتەوە. له‌ بنه‌مادا دەیانهەوێ لەژێر ئەو ناوەدا ئیرادەی ئازادیی لە گەلانی رۆژهەڵاتی ناوین بستێنن. گرووپە پاشڤەڕۆ و دۆگماتیكەكان كە پێگە و هەڵكەوتەكەكانیان لە ئێش و ئازار زیاتر هیچ شتێكی دیكە نادەنە گەلان، دەشێ وەك زەمینە خۆشكەری گەورە پرۆژەی رۆژهەڵاتی ناوین وەدەست بگیردرێ.

 دووركەوتنەوەی ئیسلامی سیاسی كرێگرتە لە لێكدانەوە دۆگماكان و لەو پراكتیكانەی كە دەكەونە نێو ئەو چوارچێوەیەوە، بەبنەماگرتنی سەرلەنوێ زیندووكردنەوەی دیموكراتیزەبوون و فەراهەمكردنی ژیانێكی ئازادانە وەك نرخێكی كولتووری بۆ كۆمەڵگا دەستنیشان ناكات. ئیسلام نەك لەپێناو بەهێزكردنی كۆمەڵگاكان و گەیاندنیان بە پێگەی ئازادی و دیموكراتی بەكاردەبات، بەڵكو لەپێناو خۆدانه‌ په‌سه‌ندكردن ئەمپریالیستەكانەوە و ئاواكردنی هێزێكی باڵادەست بۆخۆی بەسەر گەلاندا بەكاریدەهێنێت. ئیسلامی سیاسی گەوهەری كۆمیناڵی دادپەروەری و یەكسانی و هاوبەشی كۆمەڵایەتی ئیسلامی دەڕووخێنێ و كولتووری باڵادەستبوونی كاپیتالیزم لەنێو كۆمەڵگا ئیسلامەكاندا دەخولقێنێ. نەدەتوانین ئیسلامی سیاسی وەك خاوەنی ریفۆرمەكانی نێو ئیسلام، نە خاوەنی بەها دادپەروەری و یەكسانییەكانی نێو گەوهەری ئیسلام ببینین و لێكبدەینەوە، چونكە ئەو ئیسلام دوور لە رەهەندە گەوهەرییەكانی ئیسلام و لەپێناو ئامانجی دەسەڵاتگەرایی و باڵادەستی داگیركاریدا بەكاردەهێنێت. بە كورتی؛ كاپیتالیزمی ئەمپریالیست ئەم شەپۆلە و ئەم شەپۆلەش هێزەكانی ئەمپریالیست بەكاردێنن. لە هەمانكاتدا هیچ بەرژەوەندییەكی گەل لەگەڵا ئەم شەپۆلە سیاسیەدا نییە كە لەپێناو بوون بە به‌كرێگیراودا بەهاو نرخ دەداتە ئیسلامییەت. تەنها و تەنها لەپێناو بەرژەوەندیدا بەكارهێنان و بەكارهێنران هەیە. ئاشكرایە كەوا ئیسلام نەیتوانیوە بەپێی كات پێشكەوتن و گۆڕانكارییەكان هەڵبسەنگێنێ و بگاتە دینامیكێتی خۆ نوێكردنەوە. بەتایبەتی داخستنی دەرگاكانی ئیجتیهاد لەلایەن ئیمامی غەزالییەوە رێگەی وەڵامدانەوەی لە پێشكەوتن و نوێبوونەوەكان دەگرێت. لەگەڵ ئەمەشدا گەر شاڵاوی خاچپەرستەكان و قازانجكردنی ئیسلام و لەدەستدانی مەسیحیش بخرێتە پاڵیەوە، ئەم موحافەزەكارییە تادەچێ بەرەو كاراكتەربوونەوە دەچێ. بەڵام لەو لاشەوە كاتی مەسیحییەكان لە شاڵاوی خاچپەرستەكاندا دووچاری دۆڕان هاتن، لەهەمانكاتدا خۆشیان رووبەڕووی لێپرسینەوەش كردبۆوە، ئیسلامیش رەوایەتی خۆی زیاتر داوەتە خۆی و بێ هیچ لەخۆپرسینەوەیەك روو لە داخرانێكی ناوەكی دەكات. یەكێكی دیكەش لە كاریگەرییەكانی ئەم لە خۆپرسینەوانە دیاردەی رێنەسانس و ریفۆرمی لە ئەوروپا دەرخستۆتەڕوو. لە ئەنجامی ئەمەشدا بۆ یەكەم جار پێشەنگایەتی شارستانییەت و خولقاندن و دروستكردنی پێشكەوتن لەدەست رۆژهەڵاتی ناوین دەردەكەوێ و دەكەوێتە دەستی ئەوروپاوە. بێگومان ئەوروپاش سوودمەند دەبێ لە بەرهەمە گەورەكانی تێكڕای مێژووی رۆژهەڵاتی ناوین و بەتایبەت لەبوارە هزری و لایەنەكانی دیكەدا پێشكەوتنی دەستەبەر كردووە. بێ گوزارەكردن لە رۆژهەڵاتی ناوین ناتوانین ئەوروپایەك كە بە رێنەسانس زیندووبۆتەوە روونبكەینەوە. وەكو رێبەری گەلی كورد عەبدولڵا ئۆجەلانیش لەبارەیەوە دەڵێ:- خۆ دەرخستنی پێگەی كۆمیناڵی و ئازادیخوازانەی رۆژهەڵاتی ناوینە لە جوگرافیای ئەوروپادا. هەروەها وەك رێبەری گەلی كورد ئاماژەی پێدەدات؛ گەر ئەم مێژووەی رۆژهەڵاتی ناوین نەبوایە، ئەوروپا فێری هیچ نەدەبوو و نەیدەتوانی هیچ بخولقێنێ. بەڵام ئەنجامی باشی لە دۆڕانی شاڵاوی خاچپەرستەكانەوە وەدەستهێنا. لەسەروبەندی ئەم شەڕانەشدا زۆر شت لە رۆژهەڵاتی ناوینەوە فێربوو.

 لە راستیدا لە بارودۆخێكدا كە رۆژهەڵاتی ناوین رێنسانس و رێفۆرماسیۆنی خۆی دروست بكات، ئەوا خاوەنی هێز و توانستی خولقاندنی سەد هێندەی ئەو نرخە گرنگانەیە كە ئەوروپا لە ئەنجامی رێنسانسەوە بەدەستیهێناون. لەم مژارەدا مێژووی رۆژهەڵاتی ناوین و ئیسلام نەك كۆسپ و تەگەرەیە، بەپێچەوانەوە سەرچاوەی هێزێكی گەورەیە، تەنها هەر ئەوەندە مێژووەكەمان و بەها و نرخەكانمان بەشێوەیەكی نكۆڵیكارانە نەگرینە دەست و لەبری ئەوە رەخنەگرتن و رەخنەده‌ره‌نه‌ بە بناخە و بەهەند وەربگرین. گەر نزیكبوون و هەڵوێستێكی بەمشێوەیە سیاسی و ئایدیۆلۆژی نیشان بدەین، ئەوا دەبێتە هێزێكی بێ پایان بۆ گەلانی رۆژهەڵاتی ناوین و ئیسلامی ڕاسته‌قینه‌ش. تەنانەت بە گەوهەری كۆمیناڵی و یەكسانی و دادپەروەریانەی خۆیەوە دەبووە هێزێكی دیموكراتیانەی ئەڵتەرناتیف لەبەرامبەر سیستەمی تاكپەرست و تاڵانخوای كاپیتالیزمی رۆژئاوادا. شارستانییەتی نوێ هەر لەسەر ئەم بناخەیە لە رۆژهەڵاتی ناوینی خاوەن نرخە ئیسلامییەكاندا بەرز دەبۆوە. بۆ مەیسەر بوونی ئەمەش پێویستە ئیسلام نەخرێتە نێو ئەو چوارچێوەیەی كە پێی دەگوترێ میانڕەو و بەكرێگیراو. دەركەوتنی شاڵاوێكی ئیسلامی وەها پێویستییەكی گەلانی رۆژهەڵاتی ناوین نەبوو، لە پێویستی باڵادەستكردنی سیستەمی كاپیتالیزمی ئەمپریالیست بەسەر گەلانه‌وه‌ سەرچاوە دەگرێ، بێگومان كۆمەڵگا ئیسلامییەكان نە ئەمە پەسند دەكەن و ناشبێ پەسندی بكەن. بەكاربردنی ئیسلام وەك دارودەستە و بەكرێگیراوی سیستەمی كاپیتالیستی ئەمپریالیست و كردنی بە ئامرازی بڵاوكردنەوەی ئەم شاڵاو بەنێو گەلانی ئیسلامدا خیانەتێكی زۆر گەورەیە لەو گەلانە دەكرێ.

 گەر دەمانەوێ ئیسلام بكەینە بەهایەك بۆ مرۆڤایەتی و بۆ گەلان پێویستە لە چوارچێوەی نوێكارییەكدا بكرێ كە رێگا خۆشكه‌ربێت بۆ دیموكراسی و ئازادی. ئەمەش بەوەدەرخستنی ئیسلام لە مەنزوومەی دۆگماكانی دابڕاندنی ئیسلام لە پێداویستییە ژیانی و كۆمەڵایەتییەكان و دوورخستنەوەی عیبادەت و پەرستارییە شێوەنوازییەكان مەیسەر دەبێ. مەگەر بەتەنها بەم رەنگە ببێتە كولتوور و باوەڕییەكی ئامادە بۆ هەموو جۆرە پێشكەوتن و پێشخستن و بەهێزكردنی ژیانی كۆمەڵگا لەبواری كولتووری كۆمەڵایەتییەوە. هەڵبەتە ئەنجامدانی نوێكارییەك بە لەبەرچاوگرتنی بەها و نرخە بنەڕەتی و عیبادەت و پەرستیارەكان گرنگە. لێرەدا گرنگی لەوەدایە كە كاتێ هەڵدەستن بە ئەنجامدانی ئەم نوێكارییە و پێكهێنان و پاراستنی پێویستی بەهزرێك هەیە كە دەبێ بەرامبەری نرخ و بەها كولتووری و ژیانی كۆمەڵایەتی بنەڕەتی هەموو عیبادەتێك هەبێت. گەر وەها بكرێ، ئاشكرایە ئیسلام دەبێتە سەرچاوەی هێزێكی گرنگی دیموكراتیزەبوون و ئازادی و هەڵمەتی ئابووری، كۆمەڵایەتی و كولتووری كۆمەڵگا. بەمشێوەیەش ئیسلام دەبێتە پارێزوانی ژیانێكی كۆمیناڵی، دیموكراتی، نرخ و بەها كولتووریه‌كان و راستینەی ژیانی كۆمەڵایەتی.

 ئەو بزووتنەوانەی كە وەك ئیسلامی رادیكاڵ ناویان دەبرێن، وزە و توانستی گەلان لەپێناو بە دۆگما كردنی نرخ و بەها ئیسلامییەكان و بەدوادانەچوونی هۆكاری لاوازییەكانی كۆمەڵگا ئیسلامییەكان لەبەرامبەر هێزە دەرەكییەكاندا بەفیڕۆ دەبەن. تەنانەت دەبنە ئامرازی بەهانە و بیانوو بۆ هێرشەكانی هێزە دەرەكییەكان. نه‌ك نابنه‌ هێزی لە لاوازكردنی توانای هێزە دەرەكییەكان به‌ڵكو لەسەر هێڵی ئیسلامی سیاسی و بەكرێگیراویدا بەشێوەیەكی زۆر مەترسیداتر پێگە بۆ جێگیربوونی ئه‌وان ئامادە و خۆش دەكه‌ن لە هەرێمەكەدا. ئیسلامی سیاسیش بازرگانی بەم بەرخۆدانییە بێ سەروبەر و بێ ئەنجامانەوه‌ دەكات لەگەڵا هێزە ئیمپریالیست و كاپیتالیستەكاندا.

 لە رۆژگاری ئەمڕۆماندا دیموكراتیزەكردنی كۆمەڵگا، تاكە رێگەی راست و بەرخۆدانی و دەربڕینی ئیرادەی سەربەخۆیی لەبەرامبەر هەموو پاشڤەڕۆییەكی هێزە دەسەڵاتدار و داپڵۆسێنی سیستەمی كاپیتالیزمی ئیمپریالیزمی داگیركەردا. تەنها گەیاندنی كۆمەڵگا بەهێزێكی رێكخراو هەڵوێستی دیموكراتی بەرخۆدانی و ئیرادەیەكی راستەقینەیە لەبەرامبەر هێزە دەرەكییەكاندا. ناشێ هیچ كۆمەڵگایەكی خاوەن هێزی رێكخراوەی دیموكرات بخرێتە ژێر چەپۆكی فەرمانڕەواییەوە. موتاڵابوونی هێزی دەرەكی لە رۆژهەڵاتی ناویندا لەبەرامبەر راستینەی گەلێكی دیموكرات و خاوەن ئیرادەدا شتێكە و دەستنادات. لە باروودۆخێكی وەهادا نەدەتوانن بەهانە و بیانوو بۆ دەستێوەردان بهێننەوە و نە هیچ فشارێك لەبەرامبەر ئیرادەی دیموكراتی گەلاندا ئەنجامگیردەبێ. لەهەمانكاتدا بەرخۆدانی و ئیرادەی راستەقینە، تەنها بۆ بەرگریكردن لە بەها و نرخە كولتووری و كۆمەڵایەتییەكانمان و بە هەڵوێستێكی پشتبەستوو بە رێكخستنی دیموكراتییانەی گەلان مەیسەر دەبێ.

هەموو یاخیبوونێكی دوور لە ئیردە و بەرخۆدانی پشتئەستوور بە دیموكراتیزەبوون و ئازادی، جگە لە زیاتر جێگیركردنی سیستەمەكە لە ناوچەكەدا هیچ ئەنجامێكی دیكەی لێناكەوێتەوە. حاڵی حازر ئەم كارە بەڕێگەی ئیسلامی سیاسی بەكرێگیراو بەڕێوە دەبرێ. بەرخۆدانییە ئازادی و دیموكراسییەكانی دیكەش كە ئیرادەی گەلان دەردەبڕن زیاتر بە ئەنجامن و پێ و قاچەكانی هێزە دەرەكییەكان لە هەرێمەكەدا لاواز دەكات و بەشێوەیەكی داكۆكیكارانە مانەوەیان لە نێو باس و خواسدا ناهێڵێ. لەهەندێ دام و دەزگا رۆشنبیری و فكرییەكانی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا گەیشتوونە بەئەنجامی ئەوەی كە لە رۆژهەڵاتی ناویندا گەر دیموكراتیزەبوون بەرقەرارببێ، ئەمریكا ناتوانێ هێزی هەنوكەی خۆی بپارێزێ. لە رۆژهەڵاتی ناوینی دیموكراتیزەبوودا جگە لە ئیرادەی گەل هیچ لایەنێكی سیاسی و ئابووری نابێتە هێز. دیموكراتیزەبوونی رۆژهەڵاتی ناوین بەو هێزەی لە ئیسلامیەتێكەوە وەرگیراوە كە بە پاراستنی گەوهەری راستەقینەی خۆی نوێكردۆتەوە، دەبێتە رۆژهەڵاتی ناونێكی ئازاد كە لە ئاستێكی زۆر بەرچاودا كاریگەری هێزە دەرەكییەكان وەلا دەنێ. بۆ ئەمەش نا بۆ ئیسلامی سیاسی میانڕەو و بەكرێگیراو، بەڵێ بۆ ئیسلامییەتێكی كولتووری و كۆمەڵایەتی كە خۆی نوێكردۆتەوە و هێزێكی گەورە دەداتە ئیرادەی دیموكراتی رۆژهەڵاتی ناوین.

سیاسەتی ئینگلیز

رێبەر ئاپۆ بەردەوام باس لە سیاسەتی ئینگلیز لەسەر كورد دەكات. دواجاریش باسی لەخواستی دامەزراندنی دەوڵەتۆچكەیەك لە باشووری كوردستاندا دەكات. بناخەی سەرەكی ئەم سیاسەتە كۆسپكردنی چارەسەری ماییندەیی كێشەی كوردە. كە لەهەمانكاتدا...

رێباز و رژێمی حەقیقەت

هەر گەڕانێك بەدوای حەقیقەتدا لەگەوهەردا گەڕانە بەدوای كۆمەڵایەتیبوونیشدا. چونكە ژیان لەسەر زەمینەیەكی كۆمەڵایەتی پێشدەكەوێت، باس لەو ژیانە ناكەین كە لەچوارچێوەی تاكدا بەڕێوە دەچێت. لەو رووەوە لێگەڕانەكەی كە هەر لەسەردەمی...

بێ‌ ئازادكردنی رێبەر ئاپۆ، سیاسەتی گۆشەگیری كۆتایی نایەت

ئەنجامدانی هەندێ دیداری وەخت و ناوەخت بەم واتایە نیە كە 17 ساڵە سیاسەتی گۆشەگیری قورس جێبەجێ نەكراوە...

2017 © Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
[email protected]