19.11.2017

بەرخۆدانی 14 تەمووز بانگەوازی بە پارتیبوونە لەسەر هێڵی رێبەرایەتی

گەر سەركەوتن بەدەست نەیەت ئەوا دوا هیوای بەرخۆدانیش دەشكێ و زیندانی ئامەد بەتەواوی تەسلیم دەگیرێ. بەو رەنگە زۆنگاوێكی خیانەت دروست دەبوو، لێرەوە هیوای ئازادی گەلی كورد...

 

 

 

لەساڵیادی شەهیدانی "14"ی تەمووزدا له‌ ده‌رباره‌ی واتاو گرنگی چالاكیه‌كانی قاره‌مانانی ئه‌م ڕۆژه‌دا له‌گه‌ڵ ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی په‌كه‌كه‌ پۆزان ته‌كین گفتوگۆیه‌ك ئه‌نجام ده‌ده‌ین و به‌م جۆره‌ وه‌ڵامی پرسیاره‌كانمان ده‌داته‌وه:‌

14ی تەمووز چ رۆژێكە و لە مێژووی تێكۆشانی رزگاری نەتەوەییدا چ پێگە و گرنگییەكی هەیە؟

بۆزان ته‌كین: لەساڵیادی شەهیدانی "14"ی تەمووزدا شەهیدە قارەمانەكانی بەرخۆدانی ئەو رۆژە هاوڕێیان "محەمەد خەیری دورموش – كەمال پیر – عاكیف یڵماز و عەلی چیچەك" و سەرجەم شەهیدانی رێگای ئازادی و رزگاری وە بیر دێنینەوە و سەری رێز و نەوازیشیان بۆ دادەنەوێنین و دووبارە بەڵێنێ بەرز راگرتنی رێبازەكەیان و بەرزكردنەوەی تێكۆشانیان پێدەدەین.  تێگەیشتن لەو كەش و هەوایەی "14"ی تەمووزی تێدا ئەنجامدرا، تێگەیشتنە لە گەورەیی واتای ئەو رۆژە. بۆ ئەوەش دەمهەوێ بەشێوەیەكی گەوهەریانە جارێكی دیكە بگەڕێمەوە بۆ ئەو رۆژانە. بەتایبەتی گوزارەكردن لە گوشارەكانی دەوڵەتی توركی داگیركار و بارودۆخی ئەوسای بزووتنەوە و گەلەكەمان پێویستییەكی گرنگی لە روونبوونەوەی ئەم مژارەدا هەیە.

وەك دەزانرێ بزووتنەوەی "پ.ك.ك" لەسەردەمێكدا سەریهەڵدا كەوا دەوڵەتی تورك بەهەموو بیروباوەڕییەكی خۆیەوە بانگەشەی بنەبڕبوونی گەلی كوردی دەكرد و دەیگوت: گەلی كوردمان پاكتاو كرد، تەواومان كردن، لەنێو بە نەتەوەبوونی توركیادا تواندماننەوە، زۆربەیانمان تواندەوە كەمێكیان لێ ماوەنەوە، ئەوەشی كە ماوەتەوە لەماوەیەكی كورتدا لەنێو دەبرێن. لە هەمانكاتدا سەرهەڵدانی بزووتنەوەی ئازادی كورد بە پێشەنگایەتی رێبەر ئاپۆ و "پ.ك.ك"، لەكاتێكدا كە دەوڵەتی تورك هێندەمابوو شانازی بە سەركەوتنی ستراتیژی سیاسی سەدەی بیستەمیەوە بكات سەریهەڵدا و ئەم ستراتیژییە لە خاڵی نزیك بە سەركەوتنیدا پوچەڵكردەوە.

ئەو ستراتیژیەی دەوڵەتی تورك چی بوو؟

بۆزان ته‌كین: ستراتیژی یەك نەتەوە، یەك نیشتمان، یەك زمان، یەك ئاڵا، یەك كولتوور بوو، واتا تواندنەوەی گەلی كورد و نەتەوە چەوساوەكانی دیكەی ناوچەكە بوو لەنێو نەتەوەبوونی توركدا. تێكڕای ئەو سەرهەڵدان و راپەڕینە نەتەوەییانەی لەبەرامبەر ئەم ستراتیژییەدا و لەپێناو پاراستنی ناسنامەی نەتەوەییدا ئەنجامدەدران، بە كۆمەڵكوژی زۆر وەحشییانە سەركوت دەكران، دوابەدوای ئەوەش بۆ تواندنەوەی گەلی كورد لەبواری زمان و كولتوورەوە سیستەمی خوێندنگا و قوتابخانەی نوێیان دامەزراند و ئەو قوتابخانە و خوێندنگایانەش كرانە شوێنی پەردەوەردە و فێركاری نەژادپەرستانە و سەربازییانەی تورك. ئەو منداڵە كوردانەی لەم خوێندنگایانەدا وەردەگیران، لە مێژوو و زمان و گەل و تەنانەت دایك و باوكیشیانیان بیانی دەكردن و دەیانكردنە دوژمنیان. هەر لێرەشەوە خوازیاری دروستكردنی كۆمەڵگایەك بوون كە قێزی لە خۆی بێتەوە، شەرم لە كوردبوونی بكات شەرم لە داهاتووی بكات، كۆمەڵگایەك كە لەنێو دەوڵەتی دەسەڵاتداردا لە شەرەف یاخود چاترە بڵێین لە بێ شەرەفی خۆی بگەڕێ واتا لەنێو بەتوركبووندا لە خۆی بگەڕێ. لە بواری ئابووریشەوە بە دواڕادە سیاسەتێكی مەترسیدار پەیڕەو دەكرا. گەلی كورد هەژار كرا بوو، مەحكومی برسێتی كرابوو. یان ئەوەتا روو لە مێترەپۆڵ و گەورە شارەكانی توركیا دەكات یان ئەوەتا بەرەو ئەوروپا. لە هەموو لایەنێكیەوە لەدەستدانێكی گەورە هەبوو. لەبواری سیاسیشەوە پێكهاتەی سیاسی گەلی كورد پەرش و بڵاو كرابۆوە، لەشێوەی پارتی سیاسی، عەشیرەتگەری و مەزهەبگەریدا بەش بەش و پەرتەوازە كرابوو. لەبواری كولتوورییشەوە بەتەواوی بیانیكردن بەر لە هەموو شتێكەوە دەهات. لەبواری سەربازیشەوە، حاكمیەت و داگیركاری گەشەی سەندبوو و سیستەمی ئیداری دانەمەزرابوو. لە دۆخێكی وەهادا كە بە شێوەیەكی گشتیانە وەدەستمانگرت، بە پێشەنگایەتی رێبەر ئاپۆ شەڕی ئازادی دەستی پێكرد. ئەم تێكۆشانی ئازادییە لە "1978" لە "پ.ك.ك" دا خۆی بەرجەستە كرد. بە خەباتی رێكخستنی كورتی دووساڵانە "پ.ك.ك" لە حیلوان و سیوەرەك و تێكۆشان و بەرخۆدانی و هەروەها كار و خەباتێكی كورت لەنێو رەنجدەران و لاواندا باوەڕی دایە گەلی كورد و هاوكاری لە گەل وەرگرت. خاڵی هەرە بەرچاو و دەستنیشانكەر لە وەرگرتنی ئەم باوەڕی و هاوكارییانەی گەلدا، تەنها گوتەی میلیتانانی "پ.ك.ك" نەبوو، زیاتر لەوە گوتن و پێكهێنانی گوتەكانیان بوو. گەلیش زیاتر لەمەی دەڕوانی. لێرەدا بە پڕاوپڕی واتاكەی یەكانگیربوونی گوتن و كردار هەبوو. هەر بەم هۆیەشەوە لەماوەیەكی كورتدا لەلایەن گەلەوە لە بواری ئایدیۆلۆژی و سیاسییەوە هاوكاری تەواوی پێ درا. هەڵسوكەوت و خووڕەوشتی میلیتانە پێشڕەوەكانی "پ.ك.ك"، هێزی چۆنێتی ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوە، زانینی خواست و ئامانجەكان و بە پوختی زانینی چۆنێتی بەدەستهێنانی خواستەكان هۆكاری سەرەكی و بناخەیی پێشكەوتنێكی بەو ئەندازەیەی "پ.ك.ك" بوو. ئەم راستینەیەی متمانەی بە هەموو كەسێ دەبەخشی. لەبەرامبەر نەژادپەرستەكان و بزووتنەوە ریفۆرمیستە بۆرجوا بچووكە كوردەكان و هەروەها لایەنە سۆشیاڵە شۆڤێنەكان كە خواستی تەگەرەنانەوەبوون لە بەردەمیدا، تێكۆشانێكی ئایدیۆلۆژییانەی دەست و یەخەی دەكرد. لەهەمان ئەو سەردەمانەدا ئەو گورزە كوشندانەیەی كە لە ناوەندە فاشییە مەدەنییەكانی پارتی گەلی نەژادپەرست و سیخوڕ و بەكرێگیراو و ئاغا و سەرۆك عەشیرەكان دەدا و تێكۆشانی لەبەرامبەریاندا، ئەو متمانەیەی زیاتر پتەوتر دەكرد، هەروەها بێ كاریگەركردنی ئەو چین و توێژانە و بواردنیان، شەپۆل شەپۆل بەنێو گەل دا بڵاو بۆیەوە، دەوڵەتی تورك كە خۆی بە خۆی دەگوت من پێشەڕۆژ و بیر و بۆچوون و هزری گەلی كوردم زیندە چاڵا كردووە و جارێكی دیكە زیندوو ببێتەوە، بە سەرهەڵدانی "پ.ك.ك" جارێكی دیكە هۆشیاربوونەوەی گەلی كورد ستراتیژی و ئامانجەكانی سەدان ساڵەی دەوڵەتی توركی پوچ كرد. لێرەشەوە لە گەلی كورد دا هیوا و ئومێدی رزگاری و ئازادبوون چەكەرەی دەكرد. گەلی كورد كە رووبەڕووی لەنێوبردن ببۆوە، سووك دەكرا و ساكار دەكرا، هێنرابۆوە دۆخێكەوە كە بێ پێشڕەو و بێ رێبەر، بێ رێكخستن، بێ ئایدیۆلۆژی، بێ فەلسەفە و لە هێز خرابوو، وەك بڵێی لە چاوەڕوانی كۆتایی هاتنی ئەو رەوشە بە ئازارەدابێ، چاوەڕێی دوا ئاكامی دەكرد. لە سەردەمێكی وەهادا بە دەركەوتنی "پ.ك.ك" گەلی كورد لە كەسایەتی میلیتانەكانی "پ.ك.ك" دا سەرلەنوێ گەیشتەوە هیوا و ئومێدی ئازادی، نیشانەكانی سەر لەنوێ ژیانەوە و گەشەكردن بە خۆشی ژیانەوەی وەخۆ گرتەوە.

دەوڵەتی تورك كە ستراتیژییەكەی لەسەر بناخەی لەنێو بردنی گەلی كورد بونیادنابوو لەبەرامبەر ئەم راستینەیەدا لەپێناو سەركوتكردنی شۆڕشگێڕە دیموكراتە دژبەرەكانی نێو توركیا، سەركوتكردنی تێكۆشانی دیموكراتی نەتەوەییانەی "پ.ك.ك"، بۆ ئەوەی ببێتە داردەستی سیاسەتی ئەمریكا لە ناوچەكەدا كودەتایەكی سەربازی بە سەركردایەتی كەنعان ئەڤرەن ئەنجامدا. لە گەرما و گەرمەی كودەتاكەدا یەكە و دەست روویانكرە كادێر و سەمپاتیزانەكانی "پ.ك.ك" و بزاوتە شۆڕشگێڕییەكانی نێو توركیا، بەڵام لە بناخەدا سەرە تیژەكەی تیرەكەیان لە "پ.ك.ك" راستكردبۆوە. هەڵبەت كاتێ دەستیان بە ئامادەكاری كودەتا كرد، دەگوترێ كەوا "كەنعان ئەڤرەن" بەئاسمانی سیڤەرەكدا دەفڕێ و دەڵێ: ئەمانە سەریان بەرز كردۆتەوە، دەبێ سەریان بپلیشێنرێتەوە. بۆ ئەوەش پێویست بوو كەوا سەری هەڵدراو بپلیشێنن. رێبەر ئاپۆ و "پ.ك.ك" لە پێش هەموو شتێكەوە هاتبوو. بۆ ئەوەش روویان لە دەستگیركردن و رەشبگیرییەك كردبوو. هەر میلیتانێكی "پ.ك.ك" و كادێر و سەمپاتیزانێك و هەر لایەنگرێك كە دەستیان پێی دەگەیشت تەنانەت كێ نان و ئاوێكیشی دابێت پێیان یاخود كێ مەیلی ژیانێكی شەرەفمەندانەشی هەبووبێت خرانە ژێر ئەشكەنجە و زەبر و زەنگەوە و دەسگیر دەكران و راپێچی زیندانەكان كرابوون. زیندانی ئامەد وەك كۆمەڵگایەكی پەنابەرانی لێكرابوو و رژێمی جونتای فاشی دەیهەویست لەكەسایەتی میلیتانانی دەستگیركراوی "پ.ك.ك" دا ئومێدی ئازادی گەلی كورد لەنێو ببات.

 دەبوا لەجیاتی بەرخۆدانی و هیوا و ئومێد، ترس و رووخان و تەسلیمەت و خیانەت هەبوونایە، دەبوا لە واتایەكدا دوا قارەمانەكانی گەلی كورد بەو شێوەیە لەنێو بچوونایە. دەبوا لە كەسایەتی ئەواندا مێژوویەك، گەلێك، كولتوورێك، گەلی هەرە دێرین و دەوڵەمەندی رۆژهەڵاتی ناوین لەنێو ببرایە. تەواوی حساب و پلانەكانیان وەها بوو. رێباز و شێواز و ئامرازەكانیش بەگوێرەی ئەمە شێوەگیر و پەیڕەو دەكرا. رێباز و شێوازەكانیان ئەشكەنجە و ئامرزاەكانی ئەشكەنجە و سەرجەم ئەو شتانەن كە زیانی بە جەستەی مرۆڤ دەگەیەنن ! ژیان لە ئامەد دا كرایە ئەشكەنجەیەك. بەوەی بە هەموو جۆرە ئامرازێك مرۆڤ ئەشكەنجە دەكرا، مرۆڤ رووبەڕووی بیر و بڕوای خۆی، مەعنەویاتی خۆی دەكرایەوە. هیچ جۆرە ئەشكەنجەیەك نەما كە لەبەرامبەر مرۆڤدا بەكاریان نەهێنابێ. دەسەڵاتدارانی تورك لە كاری ئەشكەنجەكردندا بە بەهرە و وەستان، لەلایەكی دیكەشەوە بە وەرگرتنی هەموو ئەزموونەكانی رێكخستنی كۆنتر گەریلا لە جیهاندا، هێرشیان كردە سەر "پ.ك.ك" و رێبەرانی "پ.ك.ك". سەرەتا بەرهەڵستكاری لەلایەن گەلەوە زیاتر دەرخرایە پێش. بەڵام بە زیاد بوون و دژوارتر بوونی ئەشكەنجە و بەپێی تێپەڕبوونی كات قسەكردن و أعترافات لەگەلێ كەس و لایەندا سەریهەڵدا، كادێرانی سەركردایەتی لەبەرامبەر ئەمەدا دەستیان بەمانگرتن كرد، دوای ئەوەی هەندێ لە داواكانی هەڤاڵانمان بەجێهێنرا، كۆتایی بەم مانگرتنەی یەكەم هێنرا. بەڵام هێشتا چەند رۆژێك بەسەر ئەمەدا نەبوورا، دەوڵەت جارێكی دیكە زۆر هار و وەحشییانە بەسەر هەڤاڵانماندا هاتن. بەشێوەیەك كە لەزیندانی ئامەد دا بەهەزاران گیراو هەبوون، كەچی لەنێویان هێندەی پەنجەی دەستێك مرۆڤ مابوون بتوانن دانبەخۆدا بگرن و بەردەوامی بە بەرخۆدان بدەن. قۆناخی تابڵێی مەترسیدار دەستی پێكردبوو، كادێرانی سەركردایەتی "پ.ك.ك" لەبەرامبەر ئەمەدا كەوتنە نێو هەوڵ و تەقەلاوە. 

ئامانجی كادێرانی سەركردایەتی چی بوو، هەڵوێستیان لەبەرامبەر دادگا و دۆزەكانیاندا لە چ ئاستێكدا بوو ؟

ته‌كین: یەكێك لە ئامانجە سەرەكییەكانی كادێران بەگشتی لەو سەردەمەدا بەرگریگردنی سیاسیانە بوو، لە كورسییەكانی دادگادا بەرگریكردن بوو لە هزر و تێڕوانینەكانی "پ.ك.ك". لەسەرەتادا ئەمە لە حەسابدا بوو، بەڵام دەوڵەتی تورك پێداگیربوو لەسەر مۆڵەت نەدان بەكارێكی وەها. كەم تا زۆر دەیانزانی ئەنجامەكانی بە چی دەگات. بۆ شكاندنی ئەم خواستانە، بەیانی هەتا ئێوارە بەدەیان سروودی نەتەوەیی توركی بە گیراوان لەبەر دەكرد، رێ رۆشتنی سەربازییانەیان پێدەكردن، لەژێر ناوی پەروەردەدا خیتابە كەمالیستییەكانیان پێ لەبەر دەكردن، هەم لەلایەنی فیزیكیەوە هەم لەلایەنی فكری و هەم لەلایەنی رۆحییەوە لە هەوڵی لەنێوبردنیاندا بوون. ئەو پەیڕەوكارییەی كە لەژێر زەبر و زەنگی ئەشكەنجەی سەختدا دەكرا، بە ئامانجی شكستهێنان بە یەك ئیرادەیی گشتی بوو، هەوڵی نەهێشتنی متمانەداری نێو گیراوان بوو، پێویست بوو بەم ئەشكەنجانەی كە لەژێر چاودێری پسپۆڕاندا بەڕێوە دەچوون بگوترێ بەسە. ئەو رۆكە دەست بە هەڵمەتی ئیتر بەسە كراوە و لەلایەن بزووتنەوەكەمانەوە بەڕێوە دەبرێ. دەتوانرێ بگوترێ هەڤاڵا "مەزڵوم دۆغان" یەكەمین كەس و بۆ یەكەمین جار لەبەرامبەر هێرشێكی دڕندانەی وەهادا بەیداخی ئیتر بەسەی بەزكردۆتەوە. هەڤاڵ مەزڵوم لە ساڵی "1982" دا هەستی بەوە كردووە كەوا چیدی هیچ شتێك نەماوە كەوا لە به‌رامبه‌ر ئەو بارودۆخەدا بگوترێ، گەر بارودۆخەكەش بەو شێوەیە بەردەوام بكات، تا دەچێ رێ لەبەر تەسلیمیەت و خیانەت خۆش دەكات. هەر بۆ ئەوەش رێگەی بەرخۆدانی هەڵدەبژێرێ و بەرخۆدانی دەكاتە رێگایەك بۆ ژیان و دروشمی ( بەرخۆدان ژیانە) بەرز دەكاتەوە، ئاگر لە جەستەی خۆی بەردەدا و خۆی فیدا دەكات. بەڵام دەوڵەتی تورك لە پەیامەكەی مەزڵوم دۆغان تێگەیشت و لەپێناو دووبارە نەبوونەوەیدا تا لە دەستی هات ئەشكەنجەكانی زیاتر و سەختتر كرد. لە هەمانكاتدا بۆ پێشگرتن لە بڵاوبوونەوەی ئەم پەیامە، شێواز و رێبازی ئەشكەنجەی زۆر دژوارتر كرد. لەپێ كەوتن و أعترافكارییەكان زیاتر بوو. لەبەرامبەر ئەم رەوشەدا و بۆ وەڵامدانەوەی پەیامەكەی مەزڵوم دۆغان، هەڤاڵان "فەرهاد قورتای، ئەشرەف ئایناك، مەحمود زەنگین و نەجمی ئۆنەر" لەنێو خۆیاندا گفتوگۆیان كرد و گەیشتنە بڕیارێك. بڕیار" بە خۆسووتاندن لە رۆژی -18-ی مایسدا و بەم هێرشانە بگوترێ راوەستە". بۆ ئەمەش دەكەونە نێو ئامادەكارییەكی زۆر گەورەوە. ئەنجام لە رۆژی"18ی مایسی1982"دا ئاگریان لە جەستەی خۆیان بەردا و هەڵوێست و كردارەكانی رژێمی دەوڵەتی توركی داگیركاریان پرۆتێستۆ كرد و سەلماندیان كەوا میلیتانی "پ.ك.ك" بەهیچ شێوەیەك سەردانانەوێنن و بەهیچ شێوەیەك ناتوانن هیوا و ئاواتی ئازادی گەلی كورد بشكێنن. لە چالاكییەكانیاندا پەیوەستداربوون بەكاتەوە هەیە. رۆژی "18"ی مایس ساڵڕۆژی شەهیدبوونی هەڤاڵا حەقی قارەر و خەلیل چاوگینە و رۆژی راستینەی بەهیچ شێوەیەك تەسلیم نەبوونی میلیتانی "پ.ك.ك". لە نامەكەنیاندا پەیامێكی بەم رەنگە هەبوو" ئەگەر ئێمە چالاكییەكی بەم شێوەیە بە ئەنجام نەگەیەنین، هەر تەسلیمكارییەك لە كەسایەتی ئێمەدا زیانێكی زۆر گەورە بە گەلی كورد دەگەیەنێ" شك و ئەندێشەیەكی جددی بەم شێوەیەیان هەیە، هەڵوێستێكی بەرپرسیارانەی میلیتانی هەیە لەبەرامبەر بە گەلەكەیان. هەڵبەتە ئەمە زۆر گرنگە. بەڵام ئەم چالاكییەی رۆژی "18"ی مایس زەبر و زەنگ و گوشارەكانی رژێمی بەتەواوی رانەوەستاند، لەوەو دوا رێبازی ئەشكەنجەكردن و شێواز و ئاستی زیاتر سەخت و دژوارتر كرا. بەشێوەیەك هەر چركەیەكی ژیان لە كادێرانی "پ.ك.ك" كرابووە ئەشكەنجەیەكی تابڵێی قورس و سەخت. ئەوەی لەبەرامبەر ئەم پەیڕەوكارییە دڕندانەیە و وەحشیانەیەدا دەمایەوە كە ئامانجی هەزار جار پەشیمانكردنەوەی بەكورد لەدایكبوون و ژیان و بەشداربوون بە تێكۆشان بوو، دەستكردن بە "مانگرتن تا مردن" بوو. بەڵام ئەمەش كارێكی وەها ئاسان نەبوو، پێشتر ئەزموونێكی مانگرتن هەبوو و بێ ئەنجام مابۆوە. ئەمەش دەیان پرسی لەگەڵا خۆیدا دەهێنا، رێگە بۆ چی دەكاتەوە، دودڵی هەبوو، گەر سەركەوتن بەدەست نەیەت ئەوا دوا هیوای بەرخۆدانیش دەشكێ و زیندانی ئامەد بەتەواوی تەسلیم دەگیرێ. بەو رەنگە زۆنگاوێكی خیانەت دروست دەبوو، لێرەوە هیوای ئازادی گەلی كورد دەكوژێنرایەوە و كوردستان مەحكومی تاركستانی مەرگ دەكرا.

 لە وەها قۆناخێكدا هەڤاڵان "محەمەد خەیری دورموش – كەمال پیر – عەلی چیچەك و عاكیف یڵماز" هەڵوێستێكی بڕیارمەندانەیان دانا. بارودۆخ و رەوش هەڵسەنگێنراوە و لە بوارەدا وەك پێویستییەكی پەیوەستداری بە رێبەرایەتییەوە، بە شەهیدانەوە، بە گەل و مێژووەوە و وەك پێویستییەكی خۆ بەرپرسیار بینین لەبەرامبەر مێژوودا بڕیاری مردن وەردەگیرێ. چونكە دەیانزانی دەیانهەوێ لەكەسایەتی ئەواندا چی لەنێو ببەن و دەیانهەوێ چی بكەن. دوژمن دەیگوت"واز لە كوردایەتی بێنن، واز لە –پ.ك.ك- بێنن، واز لە رێبەر ئاپۆ بێنن، واز لە بەها و نرخەكانتان بێنن، نكۆڵی لە خۆتان بكەن" ئەمەش خراپەكاری هەرە گەورەیە و لە بەرامبەر مرۆڤ لەبەرامبەر گەلێكدا دەكرێ. ئەمە گوشاری بێ شەرەف كردن، هزر و مێشك سڕینەوە، سوكایەتی پێكرد و لەنێو بردن بوو. لەوەها قۆناخە تاریكستانێكی مێژوودا، دەنگی خەیری دورموش لە كورسی دادگادا وەك بروسكەیەك لە شەوی رەش و تاریكدا وه‌ك ئه‌وه‌ی كوردستان و رۆژهەڵاتی ناوینی رۆشبكاتەوە لە كورسی دادگادا دەڵێت: "ئێمە بێ هیچ شەرت و مەرجێك دەكەوینە رۆژووی مردنەوە – مانگرتن تا مردن- و هیچ كەس لەم بڕیارەمان پاشگەزمان ناكاتەوە"

لەدەرەوەی زیندان رەوشی بزووتنەوە لە چ ئاستێكدا بوو، ئایا رووداوەكانی دەرەوەی زیندان هیچ دەبووە هۆكار بۆ زیاتر پەرەپێدان بە بەرخۆدانی زیندانەكان و بەرز كردنەوەی واتا و گرنگی بەرخۆدانی ؟

بەر لە قۆناخی "12"ی ئەیلول رێبەر ئاپۆ و گروپێكی كەم ژمار دەچنە ساحەی رۆژهەڵاتی ناوین و لەپێناو گەڕانەوە بۆ وڵات و گوڕكردنی خەبات و تێكۆشان دەست بە ئامادەكاری كرا. بەڵام ئەم قۆناخە بە دەستێوەردانێكی پاكتاوسازی چەپی تورك دەست پێدەكات. لەجیاتی مانەوە لە رۆژهەڵاتی ناوین و سەرلەنوێ برەودان بەتێكۆشان لەباكوری كوردستان و توركیادا، چوون بۆ ئەوروپا بژار دەكرد. سیاسەتی "تواندنەوەی بزووتنەوە شۆڕشگێڕییەكان"ی سۆشیاڵ دیموكراتی ئەوروپا جارێكی دیكە بە هەموو رییاكارییەكیەوە كەوتە رۆژەڤەوە. دوابەدوای ئەوەش تەصفیەكارییەكەی سەمیر دێت."یەكێكە لە گەورە خیانەتكارەكان" لەو سەردەمەدا یەكێك لە لێكدانەوەكانی سەمیر وابوو دەیگوت: لەسەردەمێكی وەهادا محاڵە مرۆڤ لە كوردستان و رۆژهەڵاتی ناویندا بژی، ژیان لە ئەوروپا هەیە، سەرلەنوێ گەڕانەوە بۆ كوردستان مردنە، بۆ ئەوەش پێویستە تاكە مرۆڤێكیش نەنێردرێتە هەكاری". هەڵبەتە هەڵوێستێكی گەورەی سەرۆكایەتی هەیە لەبەرامبەریدا، لەلایەكی دیكەشەوە مێشكی گەلێ مرۆڤ تێكەڵ و پێكەڵ ببوو. هەڵوێست و راوەستەی سەرۆك لەبەرامبەر ئەمانەدا باش دەزانرێ، بەڵام دەشێ بگوترێ لەدەرەوەی سەرۆكایەتی و هەژمارێكی كەم لە كادێرانی دەوروبەری، كەم كەس هەبوون نەكەوتبوونە ژێر ئەو كاریگەرییەوە. رەوشی بزووتنەوەكەمان لەو سەردەمەدا و لە دەرەوەی وڵات و گۆڕەپانی رۆژهەڵاتی ناویندا لەناوخۆ و لە دەرەوە بەو شێوەیە بوو. لە قۆناخێكی وەهادا بەرخۆدانی "14"ی تەمووز سەرهەڵدەدات و رێباز و پێوانەیەك دەداتە میلیتانێتی و دەبێتە بانگەوازی بەرخۆدان و تێكۆشان.

پێویستە چۆن و بە چ شێوەیەك لە بەرخۆدانوانانی "14"ی تەمووز بڕوانین و چۆن لێكدانەوەیەك پێویستە لەبەرامبەر ئەو رۆژە؟

ته‌كین: بەرخۆدانی "14"ی تەمووز دەربڕی پوخت و راستینەی ئەوەیە كە میلیتانێك لەكاتی تەواوبوونی گوتە پێویستە چۆن هەڵسوكەوت بكات، لەراستیدا نموونەی هەرە روون و ئاشكرایە بۆ وەرگرتنی چۆن هەڵوێستێكی بڕیارمەندانە لەكاتی گوتنی ئیتر بەسەدا. دەتوانین بڵێین ئیتر بەسە كە بە مەزڵوم دۆغان دەستی پێكرد، بە خەیری و كەمال و عەلی و عاكیف گەیشتۆتە لوتكە. ئەمە خاڵی یەكەمینیان، دووەمینیان هێزی فكر و گەورەیی بەجەرگی پەیوەستداری بەگەلەوە و هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی گەلێكە، ئەمە فیداكارییەكی بێ هاوتایە و ئێمە فیدایی بوونی لەمە گەورەترمان نەبینیوە. كاتێ كە باس لە ئایندەی ئەو گەل و بزووتنەوەیە دەكرێ كە ئەوان نوێنەرایەتییان كردووە، نموونەی هەرە هەڵبژێردراو و هەرە گەورە و بەرچاوی پێویستی هەڵسوكەوتی میلیتانێتین.

لە روانگەیەكی دیكەشەوە سەلمێنەری رەوابوونی راستی میلیتانێتی "پ.ك.ك" و ئایدیۆلۆژیای "پ.ك.ك"ن. هەروەها سەلمێنەری سەركەوتووی میلیتانی "پ.ك.ك" و شكست پێنەهاتنی ئیرادەی و تەسلیم نەگرتنێتی، دەربڕ و دەستنیشانكەری میلیتانێتی "پ.ك.ك"یە. لەو سەردەمەدا جونتای فاشیستی تورك بەهۆی تواندنەوەی تێكڕای بەرەكانی دیكەی بەرامبەری، هیچ كەس و لایەنێك نەمابوو هیچ پێكهاتەیەكی رێكخستوو نەمابوو لەبەرامبەریدا دانبەخۆدا گرێ و بەرخۆی بدات، پەرش و بڵاوەی بەهەموویان كردبوو. بەرخۆدانی گەورەی لەكەسایەتی خەیری و كەمال دا لە راستیدا بەرخۆدانی هەردوو گەلەكە بوو. لە هەمانكاتدا نوێنەری هەرە بەرزی پارتی بوون لە وڵاتدا. بەرخۆدانی "14"ی تەمووز لەمێژووی "پ.ك.ك"دا خاوەنی دەوڵەمەندی واتایەكی وەهایە.  نیو چارەكە سەدەیەك بەسەر ئەو رۆژانەدا دەرباز بوون، بەڵام هێشتان بەرخۆدانی و بەرخۆدانوانانی "14"ی تەمووز ئێستاكەش بەردەوام رێگەی راستمان پێ نیشان دەدەن. بەر لە هەموو شتێك ئەمرۆكە دەتوانین وەها بڵێین: بەو شێوازانەی شەڕی تایبەت كە لەلایەن مۆدێرنێتەی كاپیتالیست و داگیركاری تورك پەیڕەویان كردووە و دەیكەن، هەموو شتێكیان لە واتاكانیان داماڵیوە و دووچاری تێكدانی واتایان كردوون، هەوڵی قووڵكردنەوەی بێ واتایی دەدرێ. وەك بڵێی دەیانهەوێ ناوەڕك و كرۆكی هەموو واتایەك پوچ بكەنەوە و بەگوێرەی خۆیان پڕی بكەنەوە، لە هەوڵی بونیادنانی ریزبەندێكی زمان و دەستەواژەیەكی نوێ دان. لەو رۆژەدا بە حەققەت كەمال و خەیری و عەلی و عاكیفەكان تێكۆشان و بەرخۆدانی واتاداركردنی ژیانیان دەكرد. گفتوگۆی نێوان كەمال پیر و ئەركدارە سەربازی و پزیشكەكانی دەوڵەتی فاشیستی تورك لە رۆژانی سەروبەندی مانگرتنەكاندا دەربڕی ئەو راستیانەیە.  یەكێك لەوانە بە كەمال پیر دەڵێ، ئەگەر ئێوە بشمرن هیچ شتێكتان دەست ناكەوێ، لە وەڵامدا كەمال پیر دەڵی"كێشە ئەوە نییە كەوا شتێك دەستكەوت بكەم یان نا، كێشە كێشەی ئازادی ژیان و گەلێكە، ئێمە لەم پێناوەدا شەهید دەبین، ئەوانەی دوای ئێمەش، ئەوانەی دوای ئەوانیش، بەڵام سەرەنجام ئێمە سەردەكەوین"

چی پێویستە بكرێ لەبەرامبەر سیاسەتەكانی ده‌وڵه‌تی توركدا و چ هەڵوێستێك جێگای باسە ؟

ته‌كین: ئێمەی هاوڕێیانی بەرخۆدانوانانی "14"ی تەمووز، دەبێ هەڵوێستمان كەمال و خەیری و عەلی و عاكیفانە بێ. ئێمە ئێستاكە لە خاڵی كۆتایی هاتنی گوتەداین و چەقۆ بە ئیسقان گەییوە. چیدی بانگەوازی ده‌یان ساڵمان بۆ چارەسەری كێشەكان لەسەر بناخەی ئاشتی و دیموكراتییانە وەك لاوازی لێكدەدرێتەوە و دەخوازن بزووتنەوەكەمان بە رێبەر ئاپۆوە لەنێو ببرێ. سەرجەم لایەنەكانی دیبلۆماسی، سیاسی، حقوقی، كولتوری و هونەری، ئایدیۆلۆژی، ئابووری، سەربازی و تەكنیكی و ..هتد، لەپێناو ئەو ئامانجەدا وەگەڕخراوە. هێرشەكانی سەر رێبەر ئاپۆ و گەل و گەریلا ئاشكرایە و لەبەر چاواندایە.

ئێستاكەش پلانێكی لەنێوبردنی زۆر دوور لە هەموو شێوە چارەسەرییەك لە رۆژەڤدایە. لەلایەكەوە پارتی داد و سوپا لەم مژارەدا لەشەڕێكی لە رادەبەدەردانە و لەلایەكی دیكەشەوە لەسەر بێ ئیرادەكردنی بزووتنەوەكەمان، بێ ئیرادەكردنی گەلی كورد و لەسەر لەنێوبردنی رێبەرایەتیمان هاوپمانن. پارتی داد تەنها بۆ ئەوەی دەسەڵاتی لەدەست دەرنەچێ، ئەوەی لە دەستی دێ دەیكات و هەموو جۆرە شێواز و رێبازێك دەگرێتە بەر.

 لە قۆناخێكی وەهادا ئەوەی دەكەوێتە سەر شانی كادێرانی "پ.ك.ك"، دووركەوتنەوەیە لە بەشداربوونێكی ناتەواو و بە هەڵداچووانە و هاوڕێیەتییەكی ناتەواو. تێكۆشانی ناتەواو لەبەرامبەر هاوڕێیەتی ناتەواو، بەشداربوونی ناتەواو، سیاسەتی ناتەواو، بەكارنەهێنانی راست و دروست و بەرپرسیارانەی هەل و توانستەكانە. راستییەكی حاشا هەڵنەگرە كە هەر ئەو هۆكارانە بوو بە زەمینەی گەلەكۆمەی نێو دەوڵەتی. ئەو كات پێویستە لەبەرامبەر ئەمەدا هەڵوێستێك وەربگرین، دەبێ بە پارتیبوون بخەینە رۆژەڤی خۆمانەوە. لەبەرامبەر هێرشێكی وەها وەحشیانەدا بەدەر لە بەهەند وەرگرتنی هەڵوێستی خەیری و كەمال و عەلی و عاكیفان، هیچ رێگەیەكی دیكە نییە. هەڵوێستی خەیری ئاسایانە، هەڵوێستی پارتیانەیە، لەبەر ئەوەی وەك پارتیانە هەڵسوكەوتی كردووە، لەكونجە تاریكەكانی زینداندا، لە ژوورە تاكەكەسییە تەسكەكاندا، لەنێو مشتی دوژمندا، چۆكی بە دوژمن داداوە. لەم رۆژانەدا دەبێ لە كەسایەتی كەمال و خەیری و عەلی و عاكیف دا جارێكی دیكە بەخۆماندا بچینەوە. دەبێ وەك كادێری ئەم بزووتنەوەیە"رەخنەدانی بەجەرگانە و گۆڕانكاری رادیكاڵانە" بخەینە رۆژەڤی خۆمانەوە و جێبەجێیان بكەین. دەشێ بە پێشڕەوایەتی كادێرێكی وەها و پارتێكی وەهاوە سەركەوتن بەدەست بێنین. كاتێ چاو لە چوارچێوەی ئامانجەكان و ئەركەكان دەكەین، پێویستی و ناچاری بەجێهێنانی ئەركەكانی بە ئاشكرا دەردەكەوێتە روو. چۆن هەڵوێستە كەمال و خەیریانەییەكان دژمنیان دووچاری دۆڕان كرد و میراسێكی گەورەیان لە بەرخۆدانییەكی مێژووییانە، میلیتانیەك، ئەخلاقێك، كولتوورێك، تەرز و رێبازێكی ژیان بۆ "پ.ك.ك" بەجێهێشت، ئێمەش بۆ رێزداربوون و شایستەبوونمان لەبەرامبەر ئەم میراسەدا، دەبێ هەموو شتێك بكەین. پێویستە بەو لایەنانەمان كە كەمال بوون و خەیری بوون بەرجەستەناكەن بڵێین "ئیتر بەسە" گەر بە خۆمان نەڵێین "ئیتر بەسە" ناتوانین بە دوژمنیش بڵێین ئیتر بەسە. بەر لەهەموو شتێكیش لەپێناو سەركەوتندا، دەبێ بە لایەنە ناتەواو و لاوازەكانی خۆمان بڵێین "ئیتر بەسە". 

هاواری ئەو كەسانەتان لە یاد نەچێت

14 ی تەمووز كە سیمبۆڵی باوەڕییە بۆ گەل، لە باردۆخی هەرە نالەباردا بانگەوازی گەڕانەوەی شەڕڤانانی ئازادییە بۆ وڵات...

"کێشه‌ى من له‌گه‌ڵ لیبراڵیزم کێشه‌یه‌کى مه‌بده‌ئیه‌"

لۆژیکێکى دیاریکراوه‌ سه‌راپا له‌نێو چوارچێوه‌ى سه‌رمایه‌دارى ئه‌مڕۆدا، له‌ پێناو دووباره‌ داڕشتنه‌وه‌ى خۆی و بۆ کارکردن له‌نێو بارودۆخى کۆمه‌ڵگاى به‌کاربه‌ریى ئه‌مڕۆدا...

مێژووى کاکه‌ییه‌کان؛ ئایین و باوه‌ڕى یارسان (1)

دیارده‌ى فره‌ژنى و ژن‌به‌ژن و گه‌وره‌ به‌ بچوک و به‌زۆر به‌شودان له‌ناو شوێنکه‌وتوانى ئه‌م ئایینه‌دا نیه‌ و نه‌بووه‌...

2017 © Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
[email protected]