22.11.2017

دۆگماتیزم و مه‌زهه‌بگه‌رایی و ئایین له‌ یۆتۆپیای ئازادییدا

جیاوازێکی سه‌ره‌کیی یۆتۆپیای ئازادیی له‌ گه‌ڵ مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریی، وه‌فادارییه‌تی به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌خلاق، لایه‌نگیرییه‌تی له‌ ئه‌خلاق و پاپه‌ندیی و شکۆمه‌ندیی و رێزگرتنیه‌تی له‌م ...

 

 

 

 

له‌ پێناو ئاینێکدا بۆ مرۆڤایه‌تیی گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ک بۆ هزری رێبه‌ری کورد عه‌بدوڵڵا ئۆجالان

ن: هاوژینی مه‌لا ئه‌مین نادر

ناساندنی خه‌بات و هزری رێبه‌ری گه‌لی کورد عه‌بدوڵڵا ئۆجالان، کاری پرۆژه‌یه‌کی درێژخایه‌ن و ستراتیژیی و ده‌سته‌جه‌معیی و کۆمه‌ڵێک نێوه‌ندی ئه‌کادیمیی و که‌لتوورییه‌. گرنگی ئه‌و پرۆژه‌یه‌ له‌ راستیدا گرنگیه‌کی شارستانیی هه‌مه‌لایه‌نه‌ و ده‌شێت بیرکردنه‌وه‌ی راسته‌قینه‌ له‌ گۆڕان و ئومێد بۆ ئه‌م ناوچه‌یه‌ بهێنێت.

ئه‌م گرنگییه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ ماندووه‌کانی ئه‌م ناوچه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ی که‌ له‌ سه‌ر ئاستێکی دینامیکی و وزه‌ به‌خشه‌، ئه‌وه‌نده‌ له‌ سه‌ر ئاستی ده‌سته‌به‌رکردنی چاره‌سه‌رێکی ئایدیۆلۆژیی و فه‌لسه‌فیی ته‌واو ئاماده‌کراو نییه‌ که‌ به‌بێ ئه‌ندێشه‌ی راسته‌قینه‌ و خۆژیاندنه‌وه‌ی هزریی و که‌لتووریی ته‌واو و ده‌رگیربوونه‌وه‌ی رادیکاڵ له‌ گه‌ڵ خه‌ونی ئازادییدا له‌ لایه‌ن تاک و کۆمه‌ڵگه‌کانی ئه‌م ناوچانه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ر ببێت.

من له‌م هه‌وڵده‌ده‌م ئه‌وه‌نده‌ی که‌ بابه‌تیبوون بیخوازێت له‌ چوارچێوه‌ی بیرکردنه‌وه‌ له‌ ئازادییدا وه‌ک ئاقارێکی ستراتیژیی بوون و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ و خۆبونیاتنانه‌وه‌ له‌ سه‌ر ئاستی خودیی و له‌ سه‌ر ئاستی گشتیی و کۆمه‌ڵایه‌تیی، رووناکی بخه‌مه‌ سه‌ر ماناکانی گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌و فه‌لسه‌فه‌یه‌ و ماناکانی ژیان له‌ چوارچێوه‌ی یۆتۆپیای ئازادییدا. رووناکی بخه‌مه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مه‌ چۆن ده‌شێت رێگه‌ چاره‌یه‌ک بێت بۆ ده‌ربازبوون له‌ کۆت و به‌نده‌ بونیاتییه‌کانی مه‌زهه‌ب و تایفه‌گه‌ریی و دۆگماتیزم، که‌ یه‌کێک له‌ کوشنده‌ترین بونیاته‌ ژه‌هراوییه‌کانی که‌لتووری مێژوویی داسه‌پێنراوی نێو ره‌وتی ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تیی و زه‌ین و په‌روه‌رده‌ و سیاسه‌ت و پرۆسه‌ی به‌ کۆمه‌ڵایه‌تیکردنه‌ له‌ نێو ژینگه‌ی سۆسیۆ په‌روه‌رده‌یی و سیاسییدا و هه‌میشه‌ رێگرێکی گه‌وره‌ بووه‌ له‌ به‌رده‌م خۆییبوونی که‌لتووریی و کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییدا و گورزی کوشنده‌ی له‌ ژیان و پێکه‌وه‌ ژیان و به‌های ئازادیی داوه‌ و کۆتی گه‌ردنی گه‌لان و که‌لتووره‌کانی ئه‌م ناوچه‌یه‌ و جیهان بووه‌.

له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ماوه‌ی خۆته‌رخانکردنمدا بۆ ئه‌م وتاره‌، من رووبه‌ڕووی تێزێکی پێشتر تۆمارکراو له‌م باره‌یه‌وه‌ نه‌بوومه‌وه‌ و به‌رچاوم نه‌که‌وتن، راسته‌وخۆ بابه‌ته‌که‌ به‌ شرۆڤه‌کردنی دیدگای رێبه‌ر خۆی ده‌خه‌مه‌ڕوو و هه‌وڵده‌ده‌م به‌ پله‌ی یه‌که‌م له‌و ژینگه‌ فه‌لسه‌فییه‌ و له‌ کۆده‌کانی یۆتۆپیای ئازادیی خۆی به‌هره‌ بگرم و ته‌نها هێنده‌ی زۆر پێویست چه‌ند ئیقتباسێکی راسته‌وخۆ وه‌رده‌گرم که‌ ده‌شێت بۆ پشتڕاستکردنه‌وه‌ی ئه‌م تێگه‌شتن و خوێندنه‌وه‌یه‌ پێویست بن.

له‌وه‌ زیاتر ته‌نها وه‌بیرهێنانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ به‌ پێویست ده‌زانم که‌ یۆتۆپیای ئازادیی خۆی به‌ شێوه‌یه‌کی رادیکاڵ ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ ده‌ره‌خسێنێت که‌ ئازادیی بیرکردنه‌وه‌ به‌های ئاگاریی و پۆزه‌تیڤی خۆی مانیفێست بکات. گرنگیی یۆتۆپیای ئازادیی له‌ سه‌ر ئاستی سایکۆلۆژیی و عه‌قڵیی و به‌ تایبه‌ت له‌ په‌یوه‌ندیدا به‌م بابه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌ جیاواز له‌ هه‌ر تێز و روانگه‌یه‌کی ئایدیۆلۆژیی، خۆی ماتۆڕێکی راسته‌قینه‌ و بزوێنه‌ری ئازادیی و متمانه‌یه‌ به‌ ئیراده‌ و مرۆڤایه‌تی مرۆڤ و گره‌وه‌ گه‌وره‌که‌ی له‌سه‌ر ئه‌و ئیراده‌ مێژوویی و شارستانییه‌ مه‌زنه‌یه‌ که‌ دواجار له‌ سه‌ر ئاستی ئیبستمۆلۆژیی مه‌عریفه‌ی فه‌لسه‌فیی له‌ چێوه‌ی سۆسیۆمێژوویی راسته‌قینه‌ی خۆیدا داده‌نێته‌وه‌ و له‌ سه‌ر ئاستی وجودیی و بونگه‌رایانه‌ش به‌رپرسیارێتی شارستانیی و ده‌رگیربوونی راسته‌قینه‌ له‌ گه‌ڵ هه‌لومه‌رجه‌کانی بوون و بوونیاتی کۆمه‌ڵایه‌تییدا، ده‌کاته‌ سه‌رچاوه‌ی راسته‌قینه‌ی هه‌ر رێگه‌ چاره‌یه‌ک.

به‌ واتایه‌کی هیومانیستی ره‌گی راسته‌قینه‌ی هێز و مۆرکی تایبه‌تی ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ و واتای رادیکالیزمی سیاسیی و کۆمه‌ڵایه‌تی تێیدا، به‌ توندی گرێدراونه‌ته‌وه‌ به‌ متمانه‌ی بێ سنوور و راسته‌قینه‌وه‌ به‌ مرۆڤ و به‌ چێژی میتافیزیکی بوونه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی راسته‌قینه‌ و باش که‌ له‌ سه‌ر ئاستی رۆحیی و عه‌قڵیی "چێژه‌ له‌ بوونی باش" وه‌ک فۆڕمێک له‌ رۆحانییه‌ت بووه‌ته‌ که‌ش و بووه‌ته‌ ئۆکسجینی ئه‌و ژینگه‌ رۆحییه‌ی که‌ ده‌یخولقێنێت و هه‌رگیز سه‌ختیی ئه‌رک و به‌رپرسیارێتی مێژوویی رێگه‌ی ئه‌وه‌یان پێنه‌دراوه‌ که‌ شادیی و چێژی بوون و شکۆی به‌خته‌وه‌ریی له‌ نێو ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌دا بشارنه‌وه‌. 

•              یۆتۆپیای ئازادیی:

زه‌ینی مرۆڤ هه‌میشه‌ پڕبووه‌ له‌ یۆتۆپیاکانی ئازادیی و ئه‌مه‌ ده‌رهاویشته‌ی هه‌لومه‌رجه‌ سه‌خته‌کانی ژیان و بگره‌ له‌ ریشه‌وه‌، ده‌رهاویشته‌ی هه‌لومه‌رجی مرۆیی خۆی و به‌ سه‌خت و بینراویی، ده‌رهاویشته‌ی هه‌لومه‌رجه‌کانی ناعه‌داله‌تیی و نابه‌رابه‌ریی و فۆڕمه‌ جیاجیاکانی سته‌م بووه‌، له‌ سه‌رووی هه‌مووشیانه‌وه‌ سته‌مێک که‌ ده‌رهاویشته‌ی فۆڕمه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌کانی مۆبیلیزه‌کردنی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسیی و ئابوورییه‌.

مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریی وه‌ک زه‌به‌لاحترین فۆڕمه‌کانی مۆبیلیزه‌کردن له‌ مێژوودا، هه‌موو هێزی خۆی له‌ لیبراڵیزمه‌وه‌ وه‌رده‌گرێت وه‌ک ئایدیۆلۆژیایه‌کی وابه‌سته‌ به‌ ئازادیی و ماف که‌ کرۆکی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌دارییه‌ و دیسکۆرسێکه‌ له‌ باره‌ی ئازادییه‌وه‌ که‌ هه‌ڵگری توانایه‌کی ئه‌فسوناویی سه‌یره‌ له‌ سه‌ر ئاستی ریتۆریکی سیاسیی و کۆمه‌ڵایه‌تیی که‌ ئۆجالان ده‌یچوێنێت به‌ سیحربازێک که‌ قودره‌تی رامکردن و ده‌سته‌مۆ و پوچه‌ڵکردنه‌وه‌ و دواجار خنکاندنی سه‌رجه‌م یۆتۆپیاکانی هه‌بووه‌، به‌ یۆتۆپیای سۆسیالیستییشه‌وه‌ که‌ به‌هێزترینی ئه‌و یۆتۆپیایانه‌یه‌ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تییدا .

لێره‌وه‌ "یۆتۆپیای ئازادیی" که‌ بۆ ئێمه‌ تایتڵی سه‌ره‌کیی فه‌لسه‌فه‌یه‌کی نوێیه‌، به‌ کایه‌کردن له‌ دژیه‌کییه‌کانی لیبراڵیزمدا  وه‌ک دیسکۆرسێک، به‌ تایبه‌ت لیبراڵیزمی سیاسیی و که‌لتووریی و دیسکۆرسی مافه‌کانی مرۆڤ و به‌ وه‌رگرتنی گوڕ و تیین له‌ هه‌موو یۆتۆپیا خه‌فه‌کراو و خنکێنراوه‌کان و به‌تایبه‌ت له‌ یۆتۆپیای سۆسیالیستیی، جوڵێنه‌ری راسته‌قینه‌ی هزری ئۆجالان و ئه‌و کۆلێکتیڤه‌ رۆحی و عه‌قڵیی و شۆرشگێڕییه‌یه‌ که‌ ده‌بێته‌ ژینگه‌یه‌کی خولقێنه‌ر و هه‌وڵی پوچه‌ڵکردنه‌وه‌ی سیحری لیبراڵیزم و له‌وێوه‌ سه‌رله‌نوێ ئازادکردنه‌وه‌ی یۆتۆپیاکانی ئازادیی ده‌کاته‌ ئامانجی خۆی.

نیشانه‌گرتن له‌ کێشه‌و دژیه‌کی و نه‌هامه‌تییه‌ خولقێنراوه‌کانی مرۆڤایه‌تی به‌ ده‌ستی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریی، به‌ تایبه‌ت نه‌هامه‌تییه‌ سیاسیی و که‌لتوورییه‌کان، ئه‌و زه‌مینه‌ فه‌لسه‌فیی و رۆحییه‌یه‌ که‌ نزیکایه‌تی له‌ گه‌ڵ زۆر ده‌نگ و ره‌وتی هزریی مه‌زنی هاوچه‌رخ و مێژووییدا بۆ ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ دروستده‌کات که‌ ره‌خنه‌کردن و بینینی نه‌هامه‌تییه‌کانی ده‌ست ئه‌م هێزه‌، یان جیاوازیی ریشه‌ییان له‌ گه‌لێدا، کۆیان ده‌کاته‌وه‌. روناکی خستنه‌ سه‌ر مۆرکه‌ عه‌قڵانییه‌که‌ی دۆگماتیزم و پێداگریی له‌ سه‌ر ئازادیی وه‌ک به‌ هایه‌کی وجودیی راسته‌قینه‌، له‌ فۆڕم و رواڵه‌تی ده‌ره‌وه‌دا ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ له‌ پۆست مودێرنیزم و رێژه‌گه‌رایی ته‌واو نزیکده‌کاته‌وه‌، بینینی شه‌ڕ و سروشتی خراپی مۆبیلیزه‌کردنی سیاسیی و دیسکۆرسی ده‌وڵه‌ت/ نه‌ته‌وه‌، ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ وه‌ک فۆڕمێک له‌ ئه‌نارشیزم ده‌نوێنێته‌وه‌، به‌ڵام له‌ رووی جه‌وهه‌رییه‌وه‌، ته‌واو نزیکی ده‌کاته‌وه‌ له‌ رۆحانییه‌تێکی ئینسانیی قوڵ که‌ دژ به‌ هه‌موو فۆڕمێک له‌ مۆبیلیزه‌کردن و تۆتالیتاریزمی رۆحییه‌ و به‌های ئازادیی ئینسانیی تێیدا به‌هایه‌که‌ که‌ ناتوانێت هیچ قاڵبێکی به‌ ده‌زگایی و وابه‌سته‌کراو به‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ی ئایین، ته‌نانه‌ت له‌ سه‌ر ئاستی که‌لتوورییش به‌ روونی قه‌بوڵ بکات و هه‌میشه‌ رۆحانییه‌تی ره‌ها و ریسکه‌ رۆحییه‌ مه‌زنه‌کانی مرۆڤ له‌ ده‌ره‌وه‌ی قاڵبه‌ ده‌زگایی و جێگیره‌کانی که‌هه‌نووته‌وه‌، بۆ ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ شوێنی رێز و ستایشه‌ و  پێداگریی له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ ئازادیی رۆحیی مرۆڤ وه‌ک به‌ شێکی دانه‌بڕاو له‌ رۆحانییه‌تی مرۆڤ خۆی، وه‌ک به‌شێکی دانه‌بڕاو له‌ قودره‌تی مرۆڤ له‌ خوڵقاندنی فۆڕمی رۆحییدا، به‌ پیرۆز و پارێزراویی بمێنێته‌وه‌ و ئه‌م ئازادییه‌ له‌ جه‌وهه‌ری خۆیدا وه‌ک مانیفێستی ئازادیی که‌لتووریی و شارستانیی له‌ سه‌ر ئاستی رۆحیی له‌ سه‌ره‌وه‌ی هه‌موو مۆبیلیزه‌کردنێکی ئاینییه‌وه‌ پارێزراو بمێنێته‌وه‌.

یۆتۆپیای ئازادیی، به‌ شێوه‌یه‌کی رادیکاڵ پێغه‌مبه‌رایه‌تی وه‌ک مافێکی رۆحیی، بگره‌ وه‌ک جه‌وهه‌ری ئازادیی رۆحیی و که‌لتووریی مرۆڤ، ده‌پارێزێت و رێگه‌ له‌ کۆتاییهاتنی ده‌گرێت و وه‌ک چه‌کوش یان ته‌ورێک ده‌یبینێت که‌ پێویسته‌ دژ به‌ بت و په‌رستگا خۆسه‌پێنه‌کان ئاماده‌بێت و ئیبراهیم، پێغه‌مبه‌ران خۆیان، هه‌ریه‌ک به‌ شێوه‌یه‌ک و له‌ گۆشه‌یه‌که‌وه‌، نموونه‌ باڵاکانی ئه‌و رۆحانییه‌ته‌ن که‌ له‌ په‌یوه‌ندیدا به‌ ئایین و مه‌زهه‌به‌وه‌ و وه‌ک به‌شێک له‌ پرۆژه‌ی دینامیکیی یۆتۆپیای ئازادیی، بگره‌ وه‌ک جه‌وهه‌ره‌ رۆحییه‌که‌ی ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌، به‌رز ده‌کرێته‌وه‌.

ژیانی تایبه‌ت و ئه‌زموونی ئینسانیی و رۆحیی ڕێبه‌ر ئۆجالان خۆی، هاوسۆزیی و پشتبه‌ستنی به‌ میسۆلۆژیا و فۆڕمێک له‌ رۆحانییه‌تی ره‌سه‌نی سۆڕشگێڕ که‌ هه‌ندێک له‌ نۆرمه‌کانی له‌ ئایینه‌ رۆژهه‌ڵاتییه‌کان و ئایینی وه‌ک ئایینی یارساندا ده‌بینێته‌وه‌، روونتر ئه‌م راستییه‌ ده‌خه‌نه‌ پێش چاو.

  ئه‌م دیده‌ رادیکاڵ و دینامیکییه‌ یه‌ک له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی له‌ ریشه‌وه‌ به‌ستنه‌وه‌ی ئایینه‌ به‌ میسۆلۆژیاوه‌ و کۆکردنه‌وه‌یانه‌ له‌ چێوه‌ی په‌یڕه‌و و ریسکه‌ رۆحیی و بگره‌ ریسکه‌ عه‌قڵیی و که‌لتوورییه‌کانی مرۆڤدا به‌ قه‌ولی فیراس سواح، که‌ دواجار به‌ پارێزگاریکردن له‌ ئازادیی ریسکی رۆحی و باشتر بینینی به‌ها پۆزه‌تیڤ و پراکماتییه‌کانی ئه‌م ریسکه‌وه‌ ده‌گیرسێته‌وه‌ و له‌ ده‌ره‌وه‌ی خزمه‌تکردن به‌ ئاشتیی و ئاسایشی کۆمه‌ڵایه‌تیی و به‌ها مرۆییه‌ ره‌سه‌نه‌کانه‌وه‌ هیچ قسه‌کردنێک له‌ قۆرخکردنی هیچ ئاوازێکیان بۆ حه‌قیقه‌ت قه‌بوڵ ناکات.

هه‌رئه‌مه‌شه‌ دواجار ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ڕێبه‌ر ئاپۆ ره‌خنه‌ی ئایینه‌کانی تاکخودایی بکات و له‌و خه‌سڵه‌ته‌یاندا له‌ گه‌ڵ دۆگماتیزمی عه‌قڵیی زانستی مۆدێرن له‌ سه‌به‌ته‌یه‌کیان بنێت و باس له‌ خزمایه‌تیی میسۆلۆژیا و یۆتۆپیا بکات، که‌ دینامیکییه‌ت و ژیان و بزاوت و ئه‌نتی دیتێرمنیسم (حه‌تمییه‌ت) کۆیان ده‌کاته‌وه‌ .

ڕێبه‌ر ئاپۆ گواستنه‌وه‌ له‌ قۆناغی دینامیکیی و پڕ له‌ ژیان و بزاوتی میسۆلۆژیاوه‌ بۆ ئایین و دۆگمه‌ جێگیر و پیرۆزکراوه‌کانی راسته‌وخۆ ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ سه‌رهه‌ڵدانی هیرارشییه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تیی و چه‌وساندنه‌وه‌ و پێویستییه‌کانی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ بۆ په‌رده‌پۆشکردنی سته‌م و ده‌سته‌مۆکردن و بێ ئیراده‌کردنی مرۆڤ و کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک، خودایه‌کی ئه‌کتیڤ و هه‌مه‌کاره‌ و ره‌ها له‌ ئیراده‌ و توانستیدا و مرۆڤ و سروشتێکی بێ گیان و بێ بزاوت و پێشتر بڕیار له‌ سه‌ر دراو و پاسیڤ و کۆیله‌ . پێچه‌وانه‌ به‌ هه‌موو دۆگمه‌ ئایینیی و مۆدێرنه‌کان، میسۆلۆژیا له‌ ده‌ره‌وه‌ی دۆگم و ئینکارکردنی ژیانه‌وه‌ فه‌زایه‌کی رۆحیی پڕ له‌ بزاوت و ئیراده‌ی ژیان و شکۆ ده‌ڕه‌خسێنێت که‌ ئه‌مه‌ له‌ گه‌ڵ یۆتۆپیای ئازادییدا، له‌ ڕووی رۆحییه‌وه‌ به‌ قوڵیی یه‌کانگیریان ده‌کات و له‌ به‌رامبه‌ر دۆگماکان و دۆگماتیزمدا رایان ده‌گرێت.

لایه‌نی هه‌ره‌ به‌هادار و مه‌زنی ئایین، له‌ دیدی ڕێبه‌ر ئاپۆوه‌ ئه‌و رۆڵه‌یه‌تی که‌ له‌ شێوه‌به‌خشیندا به‌ زه‌ینی ئه‌خلاقیی مرۆڤ و جیاکردنه‌وه‌ی چاکه‌وه‌ له‌ خراپه‌ گێڕاویه‌تی، ئایین رۆڵێکی مه‌زن ده‌گێڕێت له‌ شێوه‌ به‌خشیندا به‌ زه‌ینی ئه‌خلاقیی مرۆڤ، ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ " ئه‌خلاقیبوون" که‌ مرۆڤ له‌ ئاژه‌لان جیاده‌کاته‌وه‌، به‌ها و ده‌سکه‌وتێکی ده‌ستلێبه‌رنه‌دراوه‌ بۆ کۆمه‌ڵگا و ئایین ـ به‌واتای هه‌ستی ئایینیی و ئایینداریی مرۆڤ ـ له‌م رووه‌وه‌ ده‌بێت به‌رز بنرخێنرێت .

ئه‌خلاق به‌ واتای به‌ها گه‌ردوونییه‌ باڵاکان نه‌ک شه‌ریعه‌ت و رێوشوێنه‌ لۆکاڵیی و سروته‌ که‌هه‌نووتییه‌کان، ئه‌و به‌هره‌ گه‌وره‌یه‌یه‌ که‌ یۆتۆپیای ئازادیی به‌ به‌رپرسیارێتی و ئایدیای ئه‌خلاقیی و نۆرمه‌ مرۆییه‌ گه‌ردوونییه‌کان موتوربه‌ ده‌کات و مانای وجودیی راسته‌قینه‌ی پێ ده‌به‌خشێت و له‌ نێو یۆتۆپیای ئازدییدا، ئازادیی خۆی په‌رژین ده‌کات و له‌ به‌ره‌ڵایی و بێ هوده‌یی و بێ به‌هایی ده‌یپارێزێت و به‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کان فۆڕمێکی ئایینیی ـ واته‌ ئه‌خلاقیی ـ به‌ رۆحانییه‌ته‌که‌ی ئه‌م فه‌لسه‌فه‌ و یۆتۆپیایه‌ ده‌به‌خشێت و له‌ شێتیی و له‌ ئه‌نتی کۆمه‌ڵایه‌تی بوون و له‌ سه‌رگه‌ردانیی جوێی ده‌کاته‌وه‌.

یۆتۆپیای ئازادیی یۆتۆپیایه‌که‌ به‌ ئه‌خلاق و به‌ها گه‌ردوونییه‌کان، به‌ شکۆمه‌ندیی ئه‌خلاقیی مرۆڤ په‌رژینکراوه‌ که‌ جه‌وهه‌ری پێکه‌وه‌ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌.

ره‌خنه‌ی ڕێبه‌ر ئاپۆ له‌ مۆدێرنه‌ی سه‌رمایه‌داریی و له‌ دیسکۆرسی زانستیی و دنیای مۆدێرنی سه‌رمایه‌داریی به‌ شێوه‌یه‌کی گشتیی، بگره‌ هه‌ندێک له‌ ته‌فسیری ئه‌و بۆ ململانێ و شه‌ڕی نێوان مۆدێرنه‌ و ئایین، به‌سراوه‌ته‌وه‌ به‌ شانته‌کاندنی سه‌رمایه‌دارییه‌وه‌ له‌ ئه‌خلاق و روانینییه‌وه‌ له‌ کۆمه‌ڵگا ـ له‌ ده‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگای سیاسیی و روانینییه‌وه‌ له‌ مرۆڤ و له‌ جه‌سته‌ی مرۆڤ و سروشت وه‌ک ئۆبژه‌یه‌ک که‌ بێ هیچ په‌رژینێکی ئه‌خلاقییه‌ و بێ گیانه‌ و ته‌نها بابه‌تی شیکاریی و لێکۆڵینه‌وه‌ و ده‌ستێوه‌ردانه‌ له‌لایه‌ن سۆبژه‌کانه‌وه‌، که‌ ئۆجالان له‌ سه‌ر هه‌موو ئاسته‌ تاکه‌که‌سیی و دامه‌زراوه‌ییه‌کان، له‌ سیاسییه‌وه‌ تا ده‌وڵه‌ت به‌ خواوه‌نده‌ بێ ده‌مامکه‌کان ناویان ده‌بات.

جیاوازێکی سه‌ره‌کیی یۆتۆپیای ئازادیی له‌ گه‌ڵ مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریی، وه‌فادارییه‌تی به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌خلاق، لایه‌نگیرییه‌تی له‌ ئه‌خلاق و پاپه‌ندیی و شکۆمه‌ندیی و رێزگرتنیه‌تی له‌م ده‌سکه‌وته‌ مه‌زنه‌ی عه‌قڵی مرۆڤ و مرۆڤبوون که‌ له‌ قۆناخی ئایینه‌کاندا ئیدی روون نه‌خشه‌ڕێژ ده‌بێت و شکڵ وه‌رده‌گرێت.

ئۆنتۆلۆژیای ئازادیی:

ڕێبه‌ر ئاپۆ هه‌ردوو چه‌مکی سۆبژه‌ و ئۆبژه‌ ده‌خاته‌ هه‌ردوو جه‌مسه‌ری ستراتیژیی ره‌خنه‌کردنی دونیای مۆدێرن و سه‌رمایه‌داریی و ته‌نانه‌ت دیسکۆرسی زانستییش و وه‌ک دوالیزمه‌یه‌کی به‌رپرسیار له‌ کۆی شکسته‌کان و به‌لاڕێدا چوونه‌کان ده‌یانخاته‌ڕوو.

ئه‌وه‌ی لێره‌دا به‌ ڕوونی به‌دیده‌کرێت، ئه‌و بینینه‌یه‌ بۆ واتاو رێکخستنی په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان ئه‌م دوو چه‌مکه‌، ئه‌وه‌ی لێره‌دا جێگیر ده‌کرێت فۆڕمێکه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی که‌ به‌ روونیی و به‌ قوڵی باس له‌ ستراتیژ و رێوشوێنه‌کانی ده‌سه‌ڵات و سته‌مکاریی و ره‌وایه‌تی پێدانیان ده‌کات. ئه‌وه‌ی چووه‌ ژێر ناوی ئۆبژه‌ (بابه‌ته‌وه‌)، ئیدی هیچ حورمه‌ت و پیرۆزیی و په‌رژینێکی نییه‌ و پاسیڤ و لاقه‌کراو و شیکراوه‌ و هه‌ڵوه‌شێنراو و ده‌سته‌مۆ و کۆنترۆڵکراو، وه‌لانراو ده‌بێت، ئه‌وه‌ش که‌ چووه‌ ژێر ناوی سۆبژه‌وه‌ (خود) ئیدی ده‌سه‌ڵات و ره‌وایه‌تی خواوه‌ندانه‌ی پێ ده‌درێت له‌ به‌رامبه‌ر ئۆبژه‌دا، ئیدی ئه‌و خواوه‌نده‌و ئۆبمیش بوونێکی بێ گیان و ناڕێکخرا و په‌راوێز و لاوه‌کیی و بابه‌تی لاقه‌کردن و لێکۆڵینه‌وه‌.

له‌م فۆڕمه‌ له‌ په‌یوه‌ندییدا، ئه‌وه‌ی که‌ هیچ به‌هاو مانایه‌کی راسته‌قینه‌ی نابێت و نییه‌ ئازادییه‌، چونکه‌ پێشوه‌خت قاڵبه‌کان ئاماده‌کراون و سیستمه‌که‌ به‌م شێوه‌یه‌ کار ده‌کات، گێڕانه‌وه‌ی هه‌ر به‌هاو مانایه‌ک بۆ ئازادیی به‌بێ تێپه‌ڕاندنی ئه‌م فۆڕمه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی و حه‌تمییه‌تی ئه‌م دوالیزمه‌ هیچ مانایه‌کی نییه‌، ئه‌و فۆڕمه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی که‌ ده‌شێت به‌ سروشت یان له‌ جه‌وهه‌ری خۆیدا، فۆڕمێکی پێچه‌وانه‌ به‌م فۆڕمه‌ بێت، فۆڕمی کۆمه‌ڵایه‌تیبوونه‌، ئه‌و پێداگریی له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ده‌کات که‌ به‌بێ ئه‌خلاق یان "به‌بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌خلاق نه‌ کۆمه‌ڵگابوون به‌دیدێت و نه‌ کۆمه‌ڵگا به‌ڕێوه‌ده‌برێت" ، گه‌ر سه‌رنجی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ بده‌ین که‌ له‌ نێوان خود و بابه‌تدا هه‌یه‌ له‌ دیدی فه‌لسه‌فیی مۆدێرنه‌ی سه‌رمایه‌دارییه‌وه‌، ده‌بینین که‌ په‌یوه‌ندییه‌که‌ له‌ سه‌رێکیاندا ئازادیی ته‌واو به‌ ره‌هایی و له‌ سه‌رێکیاندا مه‌رگ و دیلیی، بگره‌ ناڕه‌وایی ته‌واو جێگیر کراوه‌، هه‌موو ره‌وایه‌تییه‌ک بۆ بزاوت و جوڵه‌ و ئه‌کتیڤیتی وه‌رگیراوه‌ته‌وه‌، هه‌ر بۆیه‌ به‌بێ به‌کۆمه‌ڵایه‌تیکردنی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ و یه‌کسانکردنه‌وه‌ی رێژه‌ی دابه‌شبوونی ره‌وایه‌تیی و ده‌سه‌ڵات، واته‌ به‌ بێ گۆڕینی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی خود و بابه‌تێکه‌وه‌ بۆ په‌یوه‌ندیی دوو خود، هیچ مانایه‌ک بۆ ئازادیی راسته‌قینه‌ له‌ ئارادا نیه‌، به‌ واتا هیگڵییه‌که‌ی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ مه‌رجداره‌ به‌ دانپێدانانه‌وه‌ وه‌ک خود، ئه‌مه‌ش به‌ مانای سه‌رهه‌ڵدانی په‌یوه‌ندیی کۆمه‌ڵایه‌تی، په‌یوه‌ندیی دوو سه‌ره‌ دێت، که‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ش به‌ جێی خۆی له‌ ده‌ره‌وه‌ی پێوه‌ره‌ ئه‌خلاقییه‌کانه‌وه‌ ناتوانێت هیچ فۆڕم و مانایه‌کی هه‌بێت، چونکه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌خلاقه‌وه‌ کۆمه‌ڵگابوون به‌دینایه‌ت، که‌واته‌ گه‌ر مه‌رجی کۆمه‌ڵایه‌تیبوون و په‌یوه‌ندیی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ ڕووی ئۆنتۆلۆژییه‌وه‌، ئازادییبێت، مه‌رجی ئازادییش له‌ رووی ئۆنتۆلۆژییه‌وه‌ ئه‌خلاقه‌ و به‌بێ ئه‌خلاق ئازادییش هیچ مانایه‌کی نییه‌ و به‌دینایه‌ت یاخود به‌ڕێوه‌نابرێت.

•              ئه‌نجام:

یۆتۆپیای ئازادیی، یاخود فه‌لسه‌فه‌که‌ی ڕێبه‌ر ئاپۆ ئایین له‌ دۆخێکی میانگیردا ده‌بینێت، پێیه‌کی له‌ نێو دۆگماتیزم و دیتێرمنیسم و دژایه‌تی کردنی فره‌یی و ئازادیی و ره‌هایی و دینامیکییه‌ت و ژیان دایه‌، که‌ ئه‌مه‌ ئه‌و دیوه‌یه‌تی که‌ له‌ گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات و خاوه‌ندارێتی و مۆدێرنه‌ی سه‌رمایه‌داریی و بگره‌ دیسکۆرس و میتۆدی زانستیی مۆدێرن و هیرارشییه‌ت و چینایه‌تیی و دوالیزمی سۆبژه‌ و ئۆبژه‌دا کۆی ده‌کاته‌وه‌ و له‌ سه‌پاندنی سته‌م و رێوشوێنه‌کانی به‌ کۆیله‌کردن و رێنماییه‌ جێگیره‌کانیدا ـ شه‌ریعه‌ته‌کانی ـ ده‌سه‌ڵاتی که‌هه‌نوتی و ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی و هیرارشییه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تیی و چینایه‌تیی و هه‌موو فۆڕمه‌کانی سته‌می کۆمه‌ڵایه‌تیی تێیدا وه‌ک خواوه‌نده‌ ده‌مامککراوه‌کان خۆیان شاردۆته‌وه‌ و ئه‌م پێیه‌ی ئایین دژ به‌ ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تیی و ئاشته‌وایی کۆمه‌ڵایه‌تیی و پێکه‌وه‌ ژیانه‌، دیوێکی دیکه‌ی، یان پێیه‌کی دیکه‌ی له‌ نێو هه‌ستی ئه‌خلاقیی مرۆڤ و شکڵگرتنی زه‌ین و ویژدانی ئه‌خلاقیی مرۆڤدایه‌ و ئه‌م دیوه‌ی له‌ شه‌ڕدایه‌ له‌ گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و په‌یوه‌ندیی و دۆخه‌ ستراتیژییانه‌ی که‌ ئه‌و دیسکۆرس و چه‌مک و تێرمانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌ی پێده‌که‌ن و به‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کان هه‌ر ئه‌م دیو و پێیه‌شیه‌تی که‌ له‌ پشت ناکۆکییه‌کانییه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریی وه‌ستاوه‌ و هه‌ر ئه‌م دیوه‌شیه‌تیی که‌ هه‌وێن و پێویستیی راسته‌قینه‌یه‌ بۆ ئازادیی و ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی.

که‌واته‌، ئایین وه‌ک بیروباوه‌ڕ، یان دۆگماکانی، به‌ تایبه‌ت ئایینه‌کانی یه‌کتاپه‌رستیی، هه‌روه‌ها ئایین وه‌ک شه‌ریعه‌ته‌کان و رێوشوێنه‌ موتوربه‌کراوه‌کان به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ چینایه‌تییه‌کان و نا به‌رابه‌ریی کۆمه‌ڵایه‌تیی و مۆبیلیزه‌کردنی کۆمه‌ڵگا، دژ به‌ ئازادیی و ئاشتیی و پێکه‌وه‌ ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و ده‌بێت هه‌ستی میسۆلۆژیی و ئیراده‌ی ئازادیی له‌ مرۆڤدا هه‌رگیز رام و ده‌سته‌مۆی ئه‌م ره‌هه‌نده‌ی نه‌بێت و له‌ رێگه‌ی وزه‌ی دینامیکیی نێو بیر و یۆتۆپیای ئازادییه‌وه‌ و وه‌ک به‌شێکی جه‌وهه‌ریی له‌ ئازادیی خۆی، تێیپه‌ڕێنێت و له‌ رێگه‌ی قودره‌تی ئازادی خۆیه‌وه‌ بۆ وه‌به‌رهێنانی رۆحانییه‌ت، بتوانێت به‌ره‌نگاری هه‌موو فۆڕمه‌ جێگیر و ئۆرسۆدۆکسییه‌کانی و هه‌موو ئه‌و رێوشوێنانه‌ ببێته‌وه‌ که‌ ده‌چنه‌ خزمه‌تی په‌رته‌وازه‌یی و شڵه‌ژان و به‌ریه‌ککه‌وتنی کۆمه‌ڵایه‌تیی و چینایه‌تیی و سته‌می کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌.

به‌ڵام پێویسته‌ ئازادیی مرۆڤ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک ده‌سبه‌رداری ئه‌و به‌ها و بایه‌خ و پرنسیپه‌ ئه‌خلاقییه‌ گه‌ردونیانه‌ نه‌بێت که‌ ئایینه‌کان رۆڵیان هه‌یه‌ له‌ به‌رهه‌مهێنان و شکڵپێدانیدا و به‌م مانایه‌ش به‌شێکن له‌ مێژووی خه‌باتی مرۆڤ دژ به‌ هه‌موو ئه‌و وه‌لاوه‌نانانه‌ی ئه‌خلاق و به‌هاکان که‌ مانایه‌کیان بۆ ئازادیی و پێکه‌وه‌ ژیان نه‌هێشتووه‌ته‌وه‌ و هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌کانیان بردۆته‌وه‌ بۆ ئاستی په‌یوه‌ندییه‌کی ده‌سه‌ڵاتخوازی نا ئه‌خلاقیی هاوشێوه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کانی سۆبژه‌و ئۆبژه‌، که‌ په‌یوه‌ندییه‌که‌ ته‌نها عه‌قڵانییه‌تی مۆدێرن و سه‌رمایه‌دار و له‌ سنووری به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نه‌بینراوه‌کانی خۆیدا ده‌توانێت ره‌وایه‌تییان پێبدات.

واته‌ ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌ پاش پێداگریی ته‌واو له‌ سه‌ر ئه‌خلاق وه‌ک جه‌وهه‌ری راسته‌قینه‌ی ده‌سکه‌وتی ئایین له‌ ژیان و مێژووی مرۆڤایه‌تییدا و پاش سه‌لماندنی ئه‌و راستییه‌ی که‌ ئایین رۆڵێکی گرنگی گێڕاوه‌ له‌ شێوه‌ به‌خشیندا به‌ زه‌ینی ئه‌خلاقیی مرۆڤ، تێپه‌ڕاندنی دۆگماکانی ئایین و فۆڕمه‌کانی ده‌ستێوه‌ردانی ئایین له‌ ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییدا و وه‌لاوه‌نانی هه‌ر پابه‌ندییه‌ک به‌ ئایینه‌وه‌ به‌واتا دامه‌زراوه‌یی و ده‌سه‌ڵاتخوازه‌که‌ی و تێپه‌ڕاندنی کڵێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیی و که‌لتوورییه‌کانی به‌ شاڕێگای چاره‌سه‌ری کێشه‌ی دۆگماتیزم و مه‌زهه‌بگه‌رایی و شاڕێگای تێپه‌ڕاندنی ده‌مارگیریی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئاشتیی کۆمه‌ڵایه‌تیی ده‌زانێت.

 

سه‌رچاوه‌:

عه‌بدوڵڵا ئۆجالان: "مانیفستۆی شارستانێتی دیموکراتی، مۆدێرنیته‌ی دیموکراتی و کێشه‌کانی تێپه‌ڕاندنی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری، (1) شارستانیه‌ت".

شەڕی باشووری كوردستان، تەنیا لەدژی بەكرێگیراوی و خیانەت نەبوو، شەڕی

كۆنگرەی نەتەوەیی بێ گومان دەبێتە هەنگاوێكی زۆر گرنگ كە كورد لەمێژووی خۆیدا بۆ جاری یەكەم هەڵدەسن بە بونیادنانی بەڕێوەبەرایەتی بۆ خۆیان، بەتایبەتی ئاستێك كه‌ بتوانن كۆتایی بە پۆلیتیكا سەخت و ناهەموواری "پەرتكە و زاڵبە" بێنن...

پیاوێتی، واتای ئافراندنی جوانی و یه‌كسانی مه‌زنه‌!

ئه‌گه‌ر پیاوی کورد ئازادی فه‌تح نه‌کات و به‌شێوه‌یه‌کی بێ ئامان له‌گه‌ڵیدا ئاوێته‌ نه‌بێت، ئه‌وا بێگومان ده‌بێته‌ مه‌ترسیدارترین سه‌ره‌ڕۆ و بگره‌ دوژمنی ژنانیش...

زیلان و سه‌ما نازناوی یەكانگیركردنی شەڕو ژیانن

ژنە میلیتانەكان بانگەوازی شەڕن. گەر دەمانهەوێ لە سەما و زیلانەكان بگەین، ئەوانە خواست و ئارەزووی بانگەوازی شەڕێكی گەورە و ژیانێكی پڕ خواست و واتادارانه‌ن. هەر دووكیان چەندە لەنێو یەكدان. هەمانە پرەنسیپێكن و ئێمەیش...

2017 © Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
[email protected]